palette
ارزيابي بهينة گسترش فيزيکي شهر زنجان با استفاده از سيستم‌های اطلاعات مکاني
زهره معصومي, مژگان اميراصلاني, ابوالفضل رضايي

چکیده
توسعة روزافزون شهر و رشد بی‌رویة جمعیت شهری منجر به گسترش مهارنشدنی ساختار فضایی شهرها شده است. اين مسئله لزوم هدایت آگاهانه، ساماندهی و آمايش سرزمين را دوچندان کرده است. شهر زنجان، با توجه به محدودیت‌های فیزیکی و زیست‌محیطی، نيازمند برنامه‌ريزی دقيق درمورد توسعة شهری است. هدف تحقيق حاضر تعیین جهت بهینة گسترش شهر، با درنظرگرفتن معيارهای توسعة آتی است. برای تعيين زمين‌های مناسب برای توسعة بهینة آتی، از مجموعة دَه معيار در قالب عوامل زیست‌محیطی، فیزیکی و اجتماعی استفاده شد. به‌منظور تجزیه و تحلیل معيارهای منتخب پژوهش، با استفاده از دیدگاه‌های کارشناسان مربوط به حوزة بحث و با استفاده از فرايند تحليل سلسله‌مراتبي (AHP)، این معیارها ارزش‌گذاری شدند. در ادامه، با اوزان به‌دست‌آمده در قالب تحليل‌های مکاني در محيط، سيستم‌های اطلاعات مکاني بر معيارها اعمال شد. در پايان، با به‌کارگیری روش تاپسيس (TOPSIS) به‌منزلة روش تصميم‌گيری چندمعياره، اولویت اراضی مناسب توسعة شهر در محدودة قانونی به‌دست آمد. نتايج بیانگر آن است که مناسب‌ترین مکان‌ها برای گسترش آتی شهر، نخست، زمین‌های شمال‌شرق و شرقی و در اولویت دوم، زمین‌های شمال‌غرب است. همچنين، 15٪ گسترش از سال 2005 در زمين‌های نامطلوب بوده است.
واژگان کلیدی
توسعة شهری، جهت بهينة توسعه، سيستم اطلاعات مکاني، تاپسيس

منابع و مآخذ مقاله

آرمانشهر، 1382، بازنگری طرح تفضیلی شهر زنجان: مطالعات محیطی زنجان.

ابراهیم‌زاده، ع.، 1386، مدل تحلیلی در ساماندهی فضاهای ناحیه‌ای- مورد مطالعه: ناحیة سنگان خاش، پژوهش‌های جغرافیایی، شمارة 59، صص. 53-35.

احمدپور، ا.، فرهادی، ا.، قرباني، ر.، 1395، تعیین مناطق بهینه به‌منظور توسعۀ شهرها و شهرک‌های جدید با به‌‌کارگیری مدل‌های کارآمد )مورد مطالعه: استان تهران(، آمايش سرزمين، دورة 8، شمارة 2، صص. 363-331.

اصغرپور، م.ج.، 1387، تصمیم‌گیری چندمعیاره، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم.

بمانیان، م.ر.، محمودنژاد، ه.، 1387، نظریه‌های توسعة کالبدی شهر، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، چاپ اول، تهران.

پری زنگنه، ع.ح.، شوقی، م.، زمانی، ع.ع.، خسروی، ی.، 1393، مطالعة پتانسیل آلودگی آبخوان آب شرب زنجان با مدل دراستیک و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS، همایش ملی آب، انسان و زمین، دانشگاه اصفهان، اصفهان.

پوراحمد، ا.، شمائی، ع.، 1384، نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران.

ثبوتي، ف.، قدس، ع.ر.، 1386، شناسایی گسل‌های فعال استان زنجان، دانشکدة علوم زمين، دانشگاه تحصيلات تکميلي علوم پاية زنجان.

حبیبی، ک.، پوراحمد، ا.، مشکینی، ا.، 1387، از زنگان تا زنجان، انتشارات دانشگاه زنجان، چاپ اول، زنجان.

حسینی، ه.، امير، ک.، صفاری، ا.، عزت‌الله، ق.، بهشتي جاويد، ا.، 1390، ارزیابی و مکانیابی جهات توسعة فیزیکی شهری با مدل منطق فازی؛ نمونة موردی: شهر دیواندره، فصلنامة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 19، شمارة 23، صص. 83-63.

حسین اف، ف.ام،۱۳۸۲. برنامه ریزي و ساخت شهرهاي کوچک، ترجمه غلامرضا خسرویان، چاپ اول، تبریز، نشر فروزنش.

رهنما، م.ر.، و عباس‌زاده، غ.ر.، 1387، اصول، مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، چاپ اول، مشهد.

رهنمایی، م.ت.، 1369، مجموعه‌های مباحث و روش‌های شهرسازی (جغرافیا)، وزارت مسکن و شهرسازی.

زنگي آبادی، ع.، نسترن، م.، کمالي باغراهي، ا.، ۱۳۹۴، تحليل روند و توسعه‌ی فيزيکي-کالبدی شهر کرمان از پيدايش تا کنون، نشريه مطالعات نواحي شهری دانشگاه شهيد باهنر کرمان، سال دوم، شماره ۴، پياپي ۵، صص. ۲۳-۴۲.

شیعه، ا.، 1379، کارگاه برنامه‌ریزی شهری (رشتة جغرافیا)، انتشارات دانشگاه پیام نور، تهران.

غضبان، ف.، 1381، زمین‌شناسی زیست‌محیطی، دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران.

کارآموز، م.، احمدی، آ.، فلاحی، م.، 1385، مهندسی سیستم، انتشارات دانشگاه صنعتی، چاپ اول، تهران.

قرخلو، م.، داودی، م.، زندوی، س.م.، جرجانی، ع.، 1390، مکان‌یابی مناطق بهینة توسعة فیزیکی شهر بابلسر برمبنای معيارهای طبیعی، مجلة جغرافیا و توسعه، شمارة 23، صص. 122-99.

قدسی‌پور، ح.، 1384، فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مرکز انتشارات اميرکبير.

مجرد، ف.، حسینی‌فر، س.، 1391، مکانیابی نواحی مساعد برای توسعة فیزیکی کلانشهر تهران برمبنای عناصر اقلیمی و جغرافیایی، فصلنامة جفرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، شمارة 3 ،‌ اصفهان، صص. 42-23.

مهدی‌زاده، ج.، پیرزاده نهوجی، ح.، امیری، م.، جهانشاهی، م.ح.، 1385، برنامه‌ریزی راهبردی توسعة شهری (تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران)، شرکت طرح و نقش سیما، چاپ دوم، تهران.

Aller, L., Bennet, T., Lehr, H.J., Petty, Jr. & Hackett, G., 1987, DRASTIC; A Standardized System for Evaluating Groundwater Pollution Potential Using Hydrogeologic Settings, U.S. Environmental Protection Agency, Washington, D.C., EPA/600/2-85/018, P. 622.

Bathrellos, G.D., Gaki-Papanastassiou, K., Skilodimou, H.D., Papanastassiou, D. & Chousianitis, K.G., 2011, Potential Suitability for Urban Planning and Industry Development Using Natural Hazard Maps and Geological–Geo-morphological Parameters, Environmental Earth Science, Vol. 66, Issue 2, PP. 537-548.

Cao, K., Batty, M., Huang, B., Liu, Y., Yu, L. & Chen, J., 2011, Spatial Multi-Objective Land Use Optimization: Extensions to the Non-Dominated Sorting Genetic Algorithm-II, International Journal of Geographical Information Sciences, Vol. 25, Issue 12, PP. 1949-1969.

Colson, C. & Kochetkov, Y., 1983, Theory and Practice of Multiple-Criteria Decision Making, North-Holand Publishing Company.

Effat, H. & Hegazy, M. , 2013, A Multidisciplinary Approach to Mapping Potential Urban Development Zones in Sinai Peninsula, Egypt Using Remote Sensing and GIS , Journal of Geographical Information System, Vol. 5, PP. 567-583.

FAO (Food and Agricultural Organization of the United Nations) 1996. Guidelines for Land-use Planning. Rome, Italy, FAO Development Series Report No. 1

Hwang, C.L. & Yoon, K.P., 1981, Multiple Attribute Decision-Making: Methods and Applications: A State-of-the Art Survey, Springer, Berlin.

Mohajeri, M., 2007, Location of Multi-Platform Support and Crisis Management after Earth Quack with GIS; Case Study:7th Region, Master of science thesis, University of Tehran, 2007.

Masoumi, Z., Maleki, J., Mesgari, M. & Mansourian, A., 2017, Using an Evolutionary Algorithm in Multiobjective Geographic Analysis for Land Use Allocation and Decision Supporting, Geographical Analysis, Vol. 49, Issue 1, PP. 58-83.

Park, S., Jeon, S., Kim, S. & Choi, Ch., 2011, Prediction and Comparison of Urban Growth by Land Suitability Index Mapping Using GIS and RS in South Korea, Journal of landscape and Urban Planning, Vol. 99, Issue 2, PP. 104-114.

Phua M-H and Minowa M 2007, A GIS-based multi-criteria decision making approach to forest conservation planning at a landscape scale: A case study in the Kinabalu Area, Sabah, Malaysia. Landscape and UrbanPlanning 71: 207–22

Saaty, T., 2008, Decision Making with the Analytic Hierarchy Process, International Journal of Services Sciences, Vol. 1, PP. 83-97.

Shen L Y, Ochoa J J, Shah M N, and Zhang X 2011 The application of urban sustainability indicators: A comparison between various practices. Habitat International, 29-17: 35.

Turk E and Celik H M 2013, Impacts of planners’ different viewpoints on optimum land-use allocation European Planning Studies, 21: 1937–57

Ullah, KM. & Mansourian, A., 2016, Evaluation of Land Suitability for Urban Land-Use Planning: Case Study Dhaka City, Transactions in GIS, Vol. 20, Issue 1, PP. 20-37.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.