دوره 2, شماره 4

زمستان 1389

فهرست مطالب

علوم پایه

ایران با توپوگرافی عمدتاً کوهستانی، فعالیت زمین‌ساختی و لرزه‌خیزی زیاد، و شرایط متنوع اقلیمی و زمین‌شناسی، مهم‌ترین شرایط طبیعی را برای وقوع زمین‌لغزش داراست. وجود عوامل مستعد ناپایداری دامنه‌ها مانند، شیب، زمین‌شناسی و کاربری اراضی از جمله عوامل ایجاد‌کنندة خطر زمین‌لغزش قلمداد می‌شوند. روش‌های فراوانی برای پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش وجود دارد، که در این مقاله از روش Fuzzy TOPSIS برای پهنه‌بندی مناطق مستعد زمین‌لغزش استفاده شده است. داده‌های مورد استفاده شامل اطلاعات شیب، جهت شیب، قابلیت اراضی، کاربری اراضی، فاصله از گسل و فاصله از رودخانه بودند. از تعداد 162 زمین‌لغزه ثبت‌شده در محدوده مورد مطالعه، 70 درصد آن به طور تصادفی به عنوان نقاط Training انتخاب شد و مابقی به عنوان نقاط آزمون مورد استفاده قرار گرفت. نتایج حاصل از روش‌های محاسبه فاصله تفرق حاکی از آن است، که در صورت استفادة همزمان، از هر سه شاخص درجه عضویت، درجه عدم عضویت و درجه عدم قطعیت، استفاده از فاصلة اقلیدسی ـ برای محاسبة فاصلة تفرق ـ در مقایسه با فاصلة همینگ ارجحیت دارد. نتایج حاصل از 4 روش محاسبه فاصله تفرق، نشان می‌دهد که الگوریتم Fuzzy TOPSIS کارایی مناسبی در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش دارد.
سیدهدایت هاشمی
PDF
معدن خاک نسوز استقلال آباده در زون زمین شناختی ایران مرکزی و در 10 کیلومتری شمال شرق شهر اباده در شمال استان فارس واقع شده و با تولیدی در حدود یک میلیون تن کائولینیت و پیرفیلیت در سال، یکی از بزرگ ترین کانسارهای رسوبی در ایران قلمداد می شود. مدل زیرپیکسلی پالایش تطبیقی تنظیم شده آمیخته و الگوریتم رده بندی کننده تمام پیکسلی نقشه بردار زاویه طیفی با هدف آشکارسازی توزیع مکانی کانی های رسی موجود در این معدن بر روی دسته داده های مرئی –فروسرخ نزدیک و فروسرخ موج کوتاه (NVIR+SWIR) سنجنده استر با استفاده از طیف های تصویر و کتابخانه طیفی USGS اجرا شد. روش های مخروط محدب بیشترین زاویه متوالی و شاخص خلوص پیکسل برای انتخاب عضوهای خالص از این دسته داده ها به کار گرفته شدند. مقایسه نتایج رده بندی های پیکسلی و زیر پیکسلی بر پایه نتایج XRD نمونه های گردآوری شده ازمحدوده مورد مطالعه که منطبق بر خروجی های الگوریتم ها هستند، و همچنین نتایج آزمایش های طیف سنجی و شواهد و کنترل های میدانی پیسکل های متناظر زمین نشان داد که روش پالایش تطبیقی تنظیم شده آمیخته، در مقایسه با الگوریتم نقشه بردار زایوه طیفی، قابلیت بهتری در تعیین توزیع مکانی کانی های رسی درناحیه مورد مطالعه دارد. ارزیابی فراوانی زیرپیکسلی داده استر نشان داد که پیکسل هایی با فراوانی نسبی بیش از 50 درصد از دو کانی کائولینیت و پیروفیلیت در دو محدوده زمین ریخت شناختی متفاوت تمرکز و رخنمون پیدا کرده اند.
مجید هاشمی تنگستانی, مسلم عزیزی
PDF
الگوریتم SIFT (Scale Invariant Feature Transform) یکی از روش های تناظریابی عارضه مبناست که به منظور انجام فرایند تشخیص الگو در تصاویر اپتیکی ارائه شده است. با اینکه عملکرد بهتر توصیفگر این الگوریتم در مقایسه با دیگر روش ها اثبات شده و نسخه های گوناگونی نیز در مسیر افزایش کارایی آن ارائه شده است. اما عملگر استخراج عارضه در این الگوریتم با مشکلات جدی برای انجام تناظریابی در تصاویر سنجش از دور مواجه است. کنترل پذیری این اگلوریتم در استخراج عواض در تصاویر سنجش از دور پایین است و در آن راه حلی نیز برای انتخابعوارض پایدارتر و متمایزتر و کنترل توزیع آن ها، به منظور موفقیت در فرآیند تناظریابی، پیشنهاد نشده است. در مقاله حاضر با بهره گیری از خصوصیات فضای مقیاس در این الگوریتم روشی جدید با عنوان UR-SIFT ( (Invariant Feature Transform Uniform Robust Scaleبه منظور استخراج عوارض پایدار تصاویر و در توزیع یکنواختی از مکان و مقیاس طراحی شده است. برای این منظور با توسعه روابطی جدید بر مبنای ضریب مقیاس سطوح هرم تصاویر در الگوریتم SIFT، تعداد عوارض مورد نیاز در هر سطح تعیین گردیده و با بهره گیری از دو معیار پایداری و تمایز و در ساختاری شبکه ای استخراج شده است. بعد از استخراج عوارض و ایجاد توصیفگر آن ها، فرآیند تناظریابی اولیه با استفاده از فاصله اقلیدسی میان توصیفگرها و با بهره گیری از روشی دو جانبه انجام می شود. در ادامه با استفاده از مدل تبدیل پروژکتیو و روش کمترین مربعات، صحت جفت تناظرهای اولیه بررسی دشه و تناظرهای ناسازگار حذف شده اند. نتایج عملی بر روی دو جفت تصویر ماهواره ای بیانگر کارایی بالای روش پیشنهادی در مقایسه با الگوریتم استاندارد SIFT است.
امین صداقت, حمید عبادی, مهدی مختارزاده
PDF
به منظور بررسی توانایی داده های رقومی شنجنده EMT+ در برآورد تاج پوشش گندمیان، فوربها، بوته ای و درختچه ای ها، داده ماهواره لندست 7 مربوط به روز 18 ژوییه 2000 میلادی، در مراتع حوزه آبخیز وازرود استاد مازندان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این تحقیق با روش نمونه برداری تصادفی، داده های میدانی متعلق به 306 پلات ( درصد تاج پوشش گندمیان، فورب ها، بوته ای، درختچه ای و خاک لخت) در قالب 34 واحد نمونه برداری، در روزهای 25 تیرماه 1388 و 27 تیر ماه 1389 جمع آوری شد. به منظور تعیین مختصات نقاط نمونه برداری و تطابق آن ها با پیکسل های ذی ربط، از دستگاه مکان یاب (GPS) استفاده شده است. داده های ماهواره ای که پیش تر تصحیح هندسی شده بودند، با با نقشه های توپوگرافی رقومی 1:25000 سازمان نقشه برداری ایران کنترل گردیدند. پس از به کارگیری شاخص های گیاهی به منظور بررسی روابط همبستگی و انتخاب مدل های مناسب، ابتدا هر یک از متغیرهای درصد تاج پوشش گندمیان، پوشش فورب ها، پوشش بوته ای، پوشش درختچه ای و خاک لخت به عنوان داده های زمینی و میانگین ارزش رقومی 9 پیکسل (3×3) باندهای 1 تا 5 و 7، و شاخص های گیاهی مربوط به نقاط نمونه بردایر استخراج گردیدند و وارد نرم افزار آماری شدند. با استفاده از روش رگرسیون خطی نیز تجزیه و تحلیل لازم اجام گرفت که نتایج آن نشان از همبستگی معنی دار بین داده های سنجنده ETM+ با گروه های گیاهی داشت. در این میان باند چهار سنجنده با ضریب همبستگی 43/0 بیشترین همبستگی را با تاج پوشش گندمیان داشته، و باند پنج آن با ضریب همبتسگی 36/0 با تاج پوشش بوته ای بالاترین همبستگی را نشان داده است. درخصوص تاج پوشش فورب ها شاخص IPVI با ضریب همبستگی 60/0 نشان دهنده بیشترین همبستگی بوده است. در مورد تاج پوشش گندمیان، شاخص VARI با ضریب همبستگی 45/0 همبستگی بالایی را نشان داده است. برای پوشش بوته ای ها شاخص MSI با ضریب همبستگی 39/0 بیشترین همبستگی را نشان داد. شاخص MIRV1 نسبت به خاک لخت منطقه ضریب همبستگی 37/0 ، و با پوشش کل منطقه ضریب همبستگی 36/0 نشان از بیشترین همبستگی داشته است. نتایج حاکی از آن اند که این سنجنده کارایی مناسبی برای تشخیص انواع مختلف پوشش زمینی با شاخص های گیاهی دارد.
کریم سلیمانی, فاطمه شکریان, رضا تمرتاش, معصومه بنی هاشمی
PDF
مطالعه آلومینوسیلیکاته (AL2SiO5) آندالوزیت، کیانیت و سیلیمانیت، از جنبه های اقتصادی و همچنین شرایط تشکیل آن ها اهمیت دارد. به منظور مطالعه طیف مربوط به این پلی مورف ها، منطقه دگرگونی هاله الوند همدان و رگه های سیلیسی دارای این آلومینوسیلیکات ها انتخاب شده است. برای نیل به این هدف پس از مطالعات صحرایی و پتروگرفی نمونه ها، آنالیز طیف سنجی با دستگاه Field Spec®3 صورت گرفت و براساس نتایج به دست آمده، به طبقه بندی و آنالیز داده ها پرداخته شد. بر این اساس، پلی مورف های آلومینوسیلیکات با توجه به ترکیب شیمیایی یکسان، دارای باندهای جذبی مشابه اند ولی عمق جذبی متفاوتی در محمده مادون قرمز دارند . ضمناً میزان بازتابندگی (Reflectance) آن ها نیز متفاوت است. با توجه به اینکه هر یک از این یه پلی مورف در شرایط خاص دما و فشار به وجود می آیند و ساختار فیزیکی خاص خود را دارند، این تفاوت موجود در میزان بازتاب با ساختار فیزیکی این پلی مورف ها مستقیماً مرتبط است. در این زمینه، میزان بازتاب سیلیمانیت بیشتر از کیانیت است، و میزان بازتاب کیانیت هم بیشتر از آندوالوزیت. همچنین این سه پلی مورف از نظر مقدار عمق جذب در محدوده باندهای جذبی شان مورد بررسی قرار گرفتند، که مقدار عمق جذب کیانیت کمتر از سیلیمانیت و آندالوزیت بوده و مقدار عمق جذب سیلیمانیت تنها در 950 و 1404 نانومتر کمتر از آندالوزیت بوده است. با توجه به بررسی های صورت گرفته، علت وجود هر یک از باندهای جذب در این سه پلی مورف، وجود عناصر و ترکیبات خاص در ترکیب کانی شناسی آن ها بوده است. در پایان نیز برای بررسی امکان تفکیک اهداف مورد نظر، طیف های نماینده با اباندهای سنجنده فراطیفی Hyperion و سنجنده چند طیفی Aster شبیه سازی شدند.
کاظم رنگزن, عادل ساکی, عظیم صابری, حسین حسن شاهی
PDF
یا اگر با تعریف عملگر میانگین وزنی مرتب شده در سال 1988، چارچوبی یکپارچه را برای تصمیم گیری در شرایط عدم قطعیت فراهم ساخت. تعیین بردار وزن در عملگر میانگین وزنی مرتب شده موضوعی اساسی در استفاده از این عملگر برای تصمیم گیری به شمار می آید. زیرا نتایج ترکیب انجام شده به وسیله آن تا حدود زیادی بستگی به تعریف بردارهای وزن استفاده شده دارد. در نوشتار حاضر بر اساس تعریف شاخص بی نظمی (پراکندگی) در تابع لامبرت، مدل بیشینه بی نظمی برای تعیین وزن های عملگر OWA بهبود داده می شوند و نتایج به دست آمده با سایر روش های موجود مقایسه می گردند و نشان داده می شود که وزن های تولید شده به وسیله این روش از توزیع منظمی پیروی نمی کنند. سپس برای بررسی میزان استحکام این روش تحلیل حساسیت انجام می شود. در نهایت مدل مذکور در کابردی واقعی برای تعیین محل احداث یک ایستگاه پمپ بنزین جدید به کار گرفته شده و نتایج آن با روش کمینه واریانس- که از متداول ترین و پرکاربردترین روش هاست- مقایسه خواهد شد. نتایج حقیق نشان می دهد که به کارگیری روش ارائه شده در برخی از درجات خوش بینی، استحکام بیشتری در مقایسه با روش کمینه واریانس دارد، از این رو به کارگیری آن در مسائل تصمیم گیری موجب تصمیم گیری با ریسک کمتر می شود.
علی اصغر آل شیخ, محمد حسن وحیدنیا, حسین حسینی
PDF
با رشد روز افزون جمعیت و نیاز جوامع بشری به مدیریت بهینه منابع، آمایش سرزمین اهمیت ویژه ای یافته است. تعیین مکان مناسب برای برخی از کاربری ها مانند کاربری های صنعتی، که تاثیری عمده در شرایط اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی دارند، پیامدهای مثبتی برای رشد منطقه خواهند داشت. در این بین از جمله مهم ترین مشکلات پیش رو برای مدل سازی و مکان یابی کاربری های صنعتی، تعدد توابع هدف اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی، و تناقض برخی از آن ها با یکدیگر است، به گونه ای که روش ها و توابع پایه موجود در سیستم های اطلاعات مکانی (نظیر هم پوشانی) پاسخگوی چنین برنامه ریزی های چند هدفه آمایشی نیست. تحقیق حاضر، در زمینه یافتن مکان های مناسب برای تاسیس صنایع بزرگ و کاربری های صنعتی انجام شده است. در این تحقیق پس از بررسی روش های بهینه سازی همزمان چند هدفه، از الگوریتم چند هدفه ژنتیک NSGA-II به منظور حمایت از تصمیم گیری در یافتن زمین های مناسب برای کاربری صنعتی در محدوده استان زنجان استفاده شده است. روند کار بدین ترتیب بوده است که اتبدا شرایط و توابع هدف مورد نیاز تعریف شده و داده های مورد نظر از مراجع جمع آوری و آماده سازی شده اند. سپس، با استفاده از متد NSGA-II و نرم افزارهای GIS و نرم افزار طراحی شده در این حیطه، زمین های مناسب برای کاربری های صنعتی استخراج گردیده و رتبه بندی شده اند. به علاوه، یکی از مهم ترین نتایج این تحقیق، جبهه جواب های موثر بوده است که نتایج حاصل از تغییر اولویت های تصمیم گیری را به مدیران نشان می دهد و آنان را در انتخاب گزینه ای مطلوب از بین گزینه های برتر یاری می رساند. این الگوریتم در محدوده مطالعاتی آزمون گردیده و نتایج آن در شرایط مختلف مورد بررسی قرار گرفته، که در بخش درج شده است.
زهره معصومی, علی منصوریان, محمدسعدی مسگری
PDF