دوره 7, شماره 1

بهار1394

فهرست مطالب

مقالات

مکان فعالیت‌هاي تجاری ازجمله مراکز خرید، نقش تعیین‌کننده‌‌ای در موفقیت يا عدم‌موفقيت‌‌‌ هر‌‌ فعالیت دارد. در مکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌يابي مراکز خريد مي‌بايست به معيارها و اهداف متنوعي توجه داشت. در پژوهش حاضر دو هدف حداکثرسازي جذب تقاضای موجود و حداکثرسازي دسترسي به مراکز خرید در نظر گرفته شد. هرکدام از اين اهداف، معيارهاي مختلفي مانند جمعيت، شرايط رقابتي بين مراکز خريد، دسترسي به معابر اصلي، ايستگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي حمل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نقل و پارکينگ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي عمومي، پارک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و مکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي تفريحي را دربرمي‌گيرند. در این پژوهش، روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ تصميم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گيري چندهدفه براي حل مسئله به‌کار گرفته شد. روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي گوناگوني براي حل مسئله‌هاي چندهدفه ارائه شده است که به دو گروه کلي روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي سنتي و تکاملي تقسيم مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند. روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي سنتي عموماً در حل مسئله‌هايي از اين دست، نقصان‌هایی دارند که پژوهشگران را به‌‌سوی استفاده از روش‌های تکاملی سوق داده‌اند. در پژوهش حاضر از ميان روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي تکاملي، الگوريتم جست‌وجو‌ي تابوي چندهدفه به‌كار گرفته شد. در اين مدل، ابتدا با توجه به کاربري اراضي، مکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي نامناسب از فضاي مسئله حذف شدند و سپس الگوریتم جست‌وجو‌ي تابو براي دستيابي به توازن اهداف در محیط رقابتی به‌کار گرفته شد. به‌‌منظور ارزیابی موقعیت‌های پیشنهادشده در مدل تابو، مراکز پیشنهادی با نتایج حاصل از هم‌پوشانی نقشه‌های معیار اولیه مطابقت داده شدند.

 

كلید‌واژه‌ها: مراکز خريد، مکان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌يابي در شرايط رقابتي، بهينه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازي چندهدفه، جست‌وجو‌ي تابو.

 

سعيد رشيدي, محمدنبی طالعي, احيد نعيمي
PDF
1-20

 

 

نتیجة فرایند بازآرایی اپی‌پلار، تولید تصاویر شبه‌نرمال است که نقاط متناظر در آنها در امتداد سطرها یا ستون‌ها قرار می‌گیرند. برخلاف تصاویر نرمالِ حاصل از فرایند بازنمونه‌برداری اپی‌پلار، هیچ تضمینی برای تناسب پارالاکس موازی و ارتفاع نقاط متناظر در این تصاویر وجود ندارد. بااین‌حال، تولید تصاویر شبه‌نرمال می‌تواند انجام طیف وسیعی از کارهای فتوگرامتری نظیر تناظریابی، مثلث‌بندی هوایی خودکار، تولید مدل رقومی زمین، تولید ارتوفتو، و برجسته‌بینی را ميسر سازد. در پژوهش حاضر، روش جدیدی مبتنی بر مدل مراکز تصویر چندگانه برای بازآرایی اپی‌پلار تصاویر خطی پوش‌بروم ارائه شد و روند بازآرایی برای دو سیستم تصویربرداری Cross Track و Along Track جداگانه بررسی گرديد. اساس روش پیشنهادی، تصحیح مسیر حرکت و پارامترهای وضعیتی سنجندة توسعه‌یافته است. از مزایای این مدل می‌توان به امکان تصحیح اثر دید غیرقائم سنجنده به‌سبب تعبیرپذیری فیزیکی پارامترهای مدل اشاره كرد. برمبناي نتایج حاصل از ارزیابی دقت تصاویر شبه‌نرمال تولیدشده به‌روش پیشنهادی برای یک زوج تصویر استریوی Cross Track در سطح نقاط چک، متوسط پارالاکس قائم باقی‌مانده در سطح مدل 94/0 پیکسل به‌دست آمد، که می‌تواند مؤید صحت و کارایی مدل پیشنهادی باشد.

 

   كلید‌واژه‌ها: فتوگرامتری، بازآرایی اپی‌پلار، تصویر شبه‌نرمال، تصاویر خطی پوش‌بروم، مدل مراکز تصویر چندگانه، تصحیح مسیر حرکت سنجنده.

 

مجتبی جنتی, محمدجواد ولدان‌زوج, علی محمدزاده
PDF
21-38

 

با افزایش جمعیت و به‌تبع آن افزایش نیازهای جامعه، آمایش سرزمین اهمیت ویژه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای یافته است. به‌دلیل پيوند آمایش سرزمین با چندین هدف متضاد، استفاده از الگوریتم‌های تکاملی چندهدفه ـ‌ درصورت تناسب الگوریتم با نوع مسئله‌ـ می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند مفید باشد. در پژوهش حاضر ضمن ارائة مدلی به‌منظور بهینه‌سازی کاربری اراضی، راه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌حلی مؤثر برای به‌کارگیری الگوریتم ژنتیک چندهدفه در انواع مسائل مربوط به آمایش سرزمین معرفی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد. مدل طراحی‌شده در پژوهش حاضر به‌منظور بهینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازی کاربری اراضی از الگوریتم NSGA-II بهره می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برد. خروجی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های این مدل، الگوهایی برای آمایش سرزمین هستند که فرسایش منطقه را تا حد زيادي کاهش مي‌دهند و سطح منفعت اقتصادی منطقه را بالا مي‌برند. در اين مدل، کاربری‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها دارای بالاترین سازگاری، کمترین دشواری تغییر و بیشترین پیوستگی هستند. به‌منظور استفاده از الگوریتم ژنتیک چندهدفه در حل مسائل آمایش سرزمین در این پژوهش راهکاري ابتکاری براي تولید جمعیت اولیه و عملگر ابتکاری ترکیب متناسب با مسائل آمایش سرزمین شرح و بسط داده شد. مدل طراحی‌شده در منطقة رودبار جنوب واقع در استان کرمان پیاده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازی شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان دادند که الگوهای آمایش سرزمین پيشنهادشده در این مدل مي‌توانند درحدود 30 تا 35 درصد فرسایش منطقه را کاهش دهند؛ درعين‌حال سطح منفعت اقتصادی حاصل از تغییر کاربری بين 40 تا 50 درصد رشد خواهد داشت. همچنین تمامی الگوها دارای سازگاری بالا و دشواری تغییر اندك هستند. با بررسی عملکرد عملگر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های ابتکاری ارائه‌شده، مشخص شد این عملگرها تأثیر بسزایی در روند حل مسئله داشتند.

 

كلید‌واژه‌ها: بهینه‌سازی چندهدفه، الگوریتم NSGA-II، توسعة عملگرهای ابتکاری، آمایش سرزمین، توان اکولوژیک.

 

 

علي‌اکبر متکان, عليرضا شکيبا, بابک ميرباقري, مهران شايگان, محمد تناسان
PDF
39-57

 

افزايش نياز به زمين و محدوديت عرضة آن، نحوة استفاده از زمين را به چالشي اساسي در عرصة برنامه‌ريزی شهری تبديل كرده است. در اين ميان، چينش مناسب و بهينة کاربری‌ها در کنار يکديگر از چالش‌های اصلي برنامه‌ريزی کاربری اراضي شهری به‌شمار مي‌آيد. هدف اصلي پژوهش حاضر، به‌کارگيري الگوريتم بهينه‌سازي چندهدفة تجمعي ذرات (MOPSO) به‌منظور دستيابي به چينش بهينة کاربري‌هاي شهري در سطح ريزدانه است. در تدوين مدل پيشنهادي، از سامانة اطلاعات مکاني (GIS) به‌عنوان مولد گزينه‌ها و سناريوهاي مکاني بررسي‌شده استفاده گرديد. به اين منظور پارامترهاي روش به‌كار گرفته‌شده با کاربرد مورد نظر سازگار شدند و گزينه‌هاي تصميم‌سازي برمبناي توابع هدف و شروط مسئله ايجاد گرديد. سپس با نمايش جواب‌های بهينه و تفاوت ميان آنها، به کاربر امکان تصميم‌گيري داده شد. اين مدل در يک محدوده از منطقة هفت تهران اجرا شد و نتايج آن به‌دست ‌آمد، كه نشان‌دهندة تکرارپذيري و ثبات روش به‌كار گرفته‌شده است. در چينش کاربري‌ها در سطح ريزدانه با توجه به تعدد قطعات و تنوع کاربري‌ها و نياز به برآورده‌کردن هم‌زمان چند هدفِ گاه ناسازگار با هم، استفاده از MOPSO مي‌تواند تا حد زيادي پيچيدگي‌‌هاي مربوط به انتخاب و ارزيابي گزينه‌‌هاي تصميم‌‌گيري را حل كند. ريزدانه‌بودن مدل ارائه‌شده، حالت ديناميک آن در پشتيباني از تصميم‌‌گيري مکاني، و ايجاد حالت‌‌هاي گوناگون از چينش کاربري‌‌ها براي تصميم‌‌گيري براساس توابع هدف، از نوآوري‌‌هاي پژوهش حاضر است.

 

كلید‌واژه‌ها: چينش بهينة کاربری شهری، سيستم اطلاعات مکاني، الگوريتم بهينه‌‌سازي چندهدفة تجمعي ذرات (MOPSO)، تصميم‌‌گيری چندهدفه.

 

 

 

 

زهره معصومي, محمدسعدي مسگري
PDF
59-79

طبقه‏بندی، تکنیکی در تحلیل تصاویر سنجش از دور است که به‌طور وسیع در کاربرد‏های مختلف استفاده می‏شود. در روش‏های طبقه‏بندی نظارت‏شدة سنتی، اطلاعات آموزشی و نتایج طبقه‏بندی مبتنی بر اصل «هر پیکسل-یک کلاس» نمایش داده می‏شوند. در مواردی که عدم‌اطمینان و پیکسل‏های مختلط در سنجش از دور وجود دارد، استفاده از روش‏های فازی توصیه می‏شود. مطالعات اخیر نشان می‏دهند که استفاده از اطلاعات مجاورت به‌همراه اطلاعات طیفی مي‏تواند به صحت بالاتری در طبقه‏بندی بينجامد. استفاده از اطلاعات مجاورت در پس‏پردازش نتایج طبقه‏بندی به‌دلیل وابستگی‌نداشتن به طبقه‏بندی‏کنندة اولیه از دلايل استفاده از آن در پژوهش حاضر است. قوانین اتصال در فضای توپولوژی فازی یکی از روش‏های استفاده از اطلاعات مجاورت در بخش پس‏پردازش است. درصورتی‌که از بیش از دو طبقه‏بندی‏کننده استفاده شود، می‏توان امکان تلفیق نتایج را بررسی كرد. در این پژوهش برای تلفیق مکانی نتایج با استفاده از قوانین اتصال در فضای توپولوژی فازی، دو راهکار پیشنهاد شده است. در راهکار نخست، يكي از دو طبقه‏بندي‏كننده مبناي تلفيق قرار مي‏گيرد و در راهكار دوم فقط پيكسل‏هايي كه در هر دو روش طبقه‌بندي، به‌صورت يكسان طبقه‏بندي شده‏اند و هم‌زمان پيكسل محدوده نيستند، در تصوير نهايي برچسب خود را حفظ مي‏كنند. نتایج نشان می‏دهند که راهکار نخست درمقایسه با راهکار دوم دقت بهتری را به‌دست مي‌دهد. بيشترين مقادير صحت كلي و كاپاي كلي به‌دست‌آمده مربوط به زماني است كه روش طبقه‏بندیِ بیشترین شباهت در راهکار نخست تلفیق مکانی مبنا قرار می‏گیرد و به‌ترتيب 01/89 و 98/88 هستند. به‌طور کلی، تلفیق مکانی نتایج درمقايسه با وضعيتي که فقط از یک طبقه‏بندی‏کننده استفاده شود، دقت را بهبود می‏دهد.

 كلید‌واژه‌ها: طبقه‏بندي فازی، فضای توپولوژی فازی، تلفیق، قوانین اتصال

حميدرضا اورعي, مهدي مختارزاده, حميد عبادي
PDF
81-94

 

توليد و به‌دست‌آوردن آمار و اطلاعات دقيق و واقعي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ از منابع معدني دغدغة‌‌‌‌‌‌‌ هميشگي مديران است. براي توليد اين نوع آمار و اطلاعات روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي گوناگوني وجود دارد كه ازجمله مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي سنتي همراه با پيمايش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي زميني و روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي پيشرفتة سنجش از دور اشاره كرد. سنجش و توليد اطلاعات با استفاده از داده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي ماهواره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي و روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي دوركاوي، به‌ويژه در مناطق كويري و بياباني به‌دليل شرايط نامساعد آنها، افق جديدي را به‌روي مديران گشوده كه راهكاري است براي غلبه بر مشكلات روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي مرسوم سنتي. هدف پژوهش حاضر ارزيابي تكنيك‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي سنجش از دور و GIS در تهية نقشة املاح تبخيري در منطقة شرقي دشت سمنان با استفاده از تصاوير ماهواره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي ASTER است. براي اين منظور ابتدا نمونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برداري به‌روش تصادفي منظم از منطقه انجام شد و سپس پردازش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هايي از قبيل بسط تصوير، ايجاد تصاوير رنگي کاذب، تجزية مؤلفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي اصلي، تبديل تسلدكپ، ادغام و نسبت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گيري طيفي روي تصاوير صورت گرفت. مقادير گچ، نمک و سولفات‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ سديم و منيزيم خاک با ارزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ طيفي استخراج‌شده از باندهاي اصلي و فرعي تلاقي داده شدند و روابط همبستگي و رگرسيوني بين داده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي ماهواره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اي و زميني مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج تحقيق نشان دادند كه باندهاي حرارتي PCA9, PCA10, PCA12 مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند در تفكيك املاح گچ، هاليت و سولفات مفيد باشند. درنهايت، ازطريق طبقه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بندي حداكثر احتمال روي باندهاي مذکور، نقشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي گچ، هاليت و سولفات محدودة مطالعاتي با صحت كلِ به‌ترتيب 33/73، 67/66، 67/66 درصد و با ضريب كاپاي به‌ترتيب 61/0، 53/0 و 55/0 تهيه شدند.

 

 كلید‌واژه‌ها: املاح تبخيري، گچ، نمك، سولفات، سنجش از دور.

 

اميرحسين هاتفي اردکاني, مصطفي کريمي احمدآباد, سعيد خدائيان, سعيد قره‌چلو
PDF
95-115

 

به‌منظور ارزیابی قابلیت تصاویر سنجندة OLI ماهوارة ‌‌لندست8 در تهیة ‌‌نقشة ‌‌تراکم تاج‌پوشش جنگل‌های زاگرس، ابتدا پنجره‌ای از تصاویر سنجندة ‌‌مذکور از جنگل‌های منطقة ‌‌حفاظت‌شدة ‌‌مانشت با مساحت 2300 هکتار در استان ایلام انتخاب شد.برای تهیة ‌‌نمونه‌های تعلیمی و برآورد صحت طبقه‌بندی‌ها، نقشة ‌‌واقعیت زمینی به‌‌‌شکل نمونه‌ای از طریق نمونه‌برداری به‌‌‌روش منظم-تصادفی با 100 قطعه‌نمونة ‌‌مربعی‌شکل (36/0 هکتاری) روی شبکه‌ای با ابعاد 500×400 متر تهیه شد. در هر قطعه‌نمونه، سطح تاج‌پوشش تمامی درختان اندازه‌گیری شد و درصد تاج پوشش در هر قطعه‌نمونه به‌دست آمد. پس از انتخاب نمونه‌های تعلیمی و مجموعة ‌‌باندهای مناسببا استفاده از معیار واگرایی تبدیل‌شده، طبقه‌بندی داده‌ها به‌‌‌روش نظارت‌شده و با استفاده از خوارزمی‌های حداقل فاصله از میانگین و حداکثر احتمال انجام شد.نتایج حاصل از طبقه‌بندی با استفاده از معیار‌‌های تعیین صحت نشان دادند که خوارزمیِ حداقل فاصله از میانگین با صحت کلی و ضریب کاپای 80 درصد و 68/0 در مقايسه با خوارزمیِ حداکثر احتمال با صحت کلی و ضریب کاپای 60 درصد و 35/0 در طبقه‌بندی تراکم تاج‌‌پوشش بهتر عمل می‌کند. بازبودن تاج‌‌پوشش و همچنین اختلاط بازتاب خاک و پوشش گیاهی در این منطقه مانع دستیابی به نتایج مطلوب‌‌تر گردید. به‌طور کلی نتایج پژوهش حاضر، ‌‌قابلیت نسبتاً مناسب داده‌های سنجندة OLI را در طبقه‌بندی تراکم تاج‌پوشش جنگل‌های زاگرس نشان مي‌دهند.

 

 

 

   كلید‌واژه‌ها: استان ایلام، جنگل‌هاي زاگرس، سنجندة ‌‌OLI، لندست8.

 

جلال عزيز, اميراسلام بنياد, ايرج حسن‌زاد ناورودي
PDF
117-132