انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Spatial Analysis of the Relationship between Urban Form and Accessibility in Tehran’s Neighborhoods تحلیل فضایی رابطۀ بین فرم شهری و دسترسی در محله‌های تهران 1 20 104209 10.48308/gisj.2024.233365.1183 FA محمد ُسلیمانی لامیانی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران عامر نیک پور گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران صدیقه لطفی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران حامد عباسی گروه طراحی شهری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2023 10 07 Introduction: Urban development based on a compact and sustainable urban form plays a significant role in optimizing urban travel patterns. This structure contributes to reducing travel distances, promoting walkability, improving access to urban services, and decreasing dependence on private vehicles. In this context, neighborhoods with higher population density and land-use mix offer shorter travel distances and greater accessibility compared to low-density suburban areas. Tehran, as one of the largest and most populous metropolises in Iran, has experienced substantial horizontal growth and spatial dispersion in recent decades. This expansion has increased the distance between origins and destinations, raising serious concerns about spatial equity and accessibility. Accordingly, spatial planning aimed at enhancing urban form to meet residents’ needs within short distances and with greater ease has become a key priority for urban management. However, a review of existing literature reveals that most previous studies have focused on macro-level scales such as cities or regions, while limited information is available on accessibility at the neighborhood level. This research aims to fill this gap by analyzing the relationship between urban form and neighborhood-level accessibility in Tehran. Materials and Methods: This applied study adopts a descriptive-analytical approach. To gather theoretical foundations, documentary and library studies were conducted. The required data were obtained from the 2016 statistical blocks provided by the Statistical Center of Iran, Tehran’s urban land-use maps, and Open Street Map (OSM). Seven key indicators were used to evaluate urban form, including measures of density, connectivity, and land-use mix. Hansen’s gravity-based model was employed to assess accessibility across neighborhoods. Finally, statistical tests in SPSS were used to examine the relationship between urban form variables and the accessibility index. Results and Discussions: The research findings indicate that neighborhoods in districts 14, 8, 10, and 17—located in central Tehran—exhibit more sustainable and compact urban forms compared to other districts. In contrast, districts 21 and 22 in the western part of the city show more dispersed and unsustainable spatial patterns. Accessibility analysis revealed that although accessibility levels are somewhat scattered across Tehran, the highest concentration is observed in central areas, particularly in district 12. Conversely, neighborhoods in the western areas, especially districts 21 and 22, experience limited accessibility. Comparing the results with previous studies shows alignment with Sarvar et al. (2020) and Nikpour et al. (2017) in terms of central Tehran’s more sustainable form. However, the findings contradict Mitropoulos (2023) regarding the sustainability of the central urban form. Conclusions: The results of the study showed that urban form has a significant relationship with the level of accessibility, but this relationship is not very strong and other factors also determine the level of urbanization. However, among the urban form indicators, building density has the highest correlation with the indicators shown. سابقه و هدف: توسعۀ شهری، با رویکردی مبتنی‌بر فرم فشرده و پایدار، نقش مؤثری در بهینه‌سازی الگوهای سفر شهری ایفا می‌کند. چنین ساختاری با کاهش مسافت‌های سفر، ارتقای امکان پیاده‌روی، افزایش دسترسی به خدمات شهری و کاهش وابستگی به خودرو شخصی همراه است. در این میان، محله‌هایی با تراکم جمعیتی و اختلاط کاربری بالا، درقیاس با مناطق کم‌تراکم حاشیه‌ای، از مزیت‌هایی چون کوتاهی مسیر و تنوع دسترسی برخوردارند. کلان‌شهر تهران، به‌منزلۀ یکی از پرجمعیت‌ترین و گسترده‌ترین شهرهای ایران، در دهه‌های اخیر با رشد افقی و پراکندگی فضایی چشمگیری مواجه بوده و این مسئله به افزایش فاصله‌های میان مبدأ و مقصد و درنتیجه، بروز چالش‌هایی در حوزۀ عدالت فضایی و دسترسی منجر شده است. در چنین شرایطی، برنامه‌ریزی کالبدی با هدف ارتقای فرم شهری، به‌گونه‌ای که بتواند نیازهای شهروندان را در کمترین فاصله و با بیشترین سهولت تأمین کند، از اولویت‌های اساسی مدیریت شهری محسوب می‌شود. درعین‌حال مرور منابع موجود نشان می‌دهد که بیشتر مطالعات پیشین در سطوح کلان‌‌شهری یا منطقه‌ای انجام شده‌اند و اطلاعات اندکی دربارۀ نحوۀ توزیع دسترسی، در سطح محله‌های شهری، وجود دارد. پژوهش حاضر، با هدف پر کردن این خلأ، رابطۀ میان فرم شهری و میزان دسترسی در محله‌های شهر تهران را بررسی می‌کند. مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع کاربردی و با روش توصیفی‌‌ـ تحلیلی انجام شده است. به‌منظور گردآوری مبانی نظری، از مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته شد. داده‌های مورد استفاده شامل بلوک‌های آماری سال 1395 مرکز آمار ایران، نقشه‌های کاربری اراضی شهری تهران و اطلاعات شبکۀ معابر از پایگاه Open Street Map است. برای ارزیابی فرم شهری، از هفت شاخص منتخب در حوزۀ ساختار کالبدی، شامل تراکم، اتصال و اختلاط کاربری، استفاده شد. همچنین برای سنجش میزان دسترسی در سطح محله‌ها، مدل جاذبۀ هنسن به‌ کار رفت. درنَهایت، برای تحلیل ارتباط میان متغیرهای فرم شهری و شاخص دسترسی، از آزمون‌های آماری در نرم‌افزار SPSS استفاده شد. نتایج و بحث: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که محله‌های واقع در مناطق 14، 8، 10 و 17 که در محدودۀ مرکزی شهر قرار دارند، درمقایسه با سایر مناطق، دارای فرم شهری پایدارتر و متراکم‌تری‌اند و درمقابل، مناطق 21 و 22 در غرب تهران از الگوی کالبدی پراکنده‌ و ناپایدار‌تری تبعیت می‌کنند. نتایج تحلیل دسترسی نیز حاکی از آن است که در سطح شهر تهران، الگوی دسترسی به‌صورت پراکنده توزیع شده است؛ بااین‌حال تمرکز بالای شاخص دسترسی در نواحی مرکزی، به‌ویژه منطقۀ 12، مشهود است. درمقابل، نواحی غربی شهر، به‌ویژه در مناطق 21 و 22 با محدودیت‌های شایان توجهی در دسترسی مواجه‌اند. مقایسۀ یافته‌های این پژوهش با مطالعات پیشین نیز نشان می‌دهد که ازمنظر پایداری بافت مرکزی شهر تهران، نتایج با مطالعات سرور و همکاران (2020) و نیک‌پور و همکاران (2018) هم‌خوانی دارد. اما دربارۀ هم‌راستایی فرم مرکزی شهر با الگوهای پایدار، نتایج به‌دست‌آمده با یافته‌های میتروپولوس (2023) در تضاد است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که اگرچه فرم شهری با سطح دسترسی رابطۀ معناداری دارد، این رابطه چندان قوی نیست و سایر عوامل نیز در تعیین سطح دسترسی نقش‌آفرین‌اند. بااین‌حال، ازمیان شاخص‌های فرم شهری، تراکم ساختمانی بیشترین همبستگی را با شاخص دسترسی نشان داده است.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104209_3414b6477910b078909bd86e3f8248fe.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Investigating Land Use Changes in Herat City Using Satellite Images during 2015 and 2022 بررسی تغییرات کاربری اراضی شهر هرات با استفاده از تصاویرماهواره‌ای بین سال‌های 2015 تا 2022 21 39 104238 10.48308/gisj.2024.234087.1192 FA محمد کریم سیرت دانشکدۀ زمین‌شناسی، دانشگاه بامیان، بامیان، افغانستان معصومه گمرکی دانشکدۀ مهندسی نقشه‌برداری فتوگرامتری، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2023 12 09 Introduction: In recent years, land use changes, especially in urban areas, have been recognized as one of the major challenges in the field of urban planning, natural resource management, and sustainable development. With the increase in population, expansion of construction, and the growing demand for urban land, the need for accurate monitoring and analysis of land use changes is felt more than ever before in order to optimally manage resources and formulate efficient urban development policies. In this regard, the present study aimed to investigate the trend of land use changes in Herat city during the years 2015 to 2022. For this purpose, Landsat 8 satellite images from the OLI sensor were used, which, due to their suitable spectral and spatial characteristics, have a high capability in analyzing land use changes. Materials and Methods: First, the satellite images collected for the two mentioned years were subjected to the necessary pre-processing, including radiometric correction, geometric correction, and atmospheric correction, in order to increase the accuracy of subsequent analyses. After preprocessing, four land use classes including soil, vegetation, residential areas, and water areas were identified in the study area. In order to classify these images and extract information related to land use changes, two widely used classification algorithms including Maximum Likelihood Classification and Artificial Neural Network were used, and the accuracy of the results of these two methods was evaluated and compared. Results and Discussion: The results of the analyses showed that the Maximum Likelihood method performed better in classifying satellite images than the Artificial Neural Network method. The values of the Kappa coefficient and overall accuracy used to evaluate the classification accuracy were 0.75 and 85 percent for 2015 and 0.96 and 97 percent for 2022. These values indicate the high accuracy and reliability of the Maximum Likelihood method in separating different land use classes in the study area. Analysis of the classification results in the period 2015 to 2022 indicates significant changes in the spatial structure of land use in Herat city. According to the results, during this period, the land area has decreased by 4.0 square kilometers. Also, the water area has decreased by 1.62 square kilometers. On the other hand, the land area related to residential areas has increased by 1.39 square kilometers and the vegetation area has increased by 4.59 square kilometers. Conclusion: These changes indicate the trend of urban development in Herat city during this period and indicate an increase in human interventions in land use, especially in the form of the development of residential areas and the increase in green space or vegetation. In summary, the findings of this study indicate that urban development in Herat city has caused a decrease in natural lands such as land and water resources, and on the contrary, uses with human interventions such as residential areas and vegetation have increased. Given the decrease in water resources and natural lands, it is essential that future planning of the city focuses on sustainable development, protection of natural resources, and especially effective management of water resources. This management can be achieved through precise policies, imposing restrictions on excessive urban development, and raising public awareness of the importance of natural resources. This research, using remote sensing data and scientific analysis of land use changes, has provided valuable information for decision-makers and urban planners. The results of this study can be used as a basis for developing scientific solutions in the field of urban land management, natural resource conservation, and sustainable development in Herat city. Therefore, the use of modern technologies in monitoring and evaluating land use changes should be considered as one of the basic requirements in the decision-making process and urban policies, and it is suggested that urban development should proceed with better management of water resources. سابقه و هدف: در سال‌های اخیر، تغییرات کاربری اراضی به‌ویژه در مناطق شهری، از چالش‌های مهم در حوزۀ برنامه‌ریزی شهری، مدیریت منابع طبیعی و توسعۀ پایدار شناخته شده است. با افزایش جمعیت، گسترش ساخت‌وسازها و رشد فزایندۀ تقاضا برای اراضی شهری، نیاز بیش‌‌‌‌ازپیش به پایش و تحلیل دقیق تغییرات کاربری اراضی، به‌منظور مدیریت بهینۀ منابع و تدوین سیاست‌های کارآمد توسعۀ شهری، احساس می‌شود. در این راستا، تحقیق حاضر با هدف بررسی روند تغییرات کاربری اراضی در شهر هرات، طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ انجام شده است. برای این منظور، از تصاویر ماهواره‌ای لندست‌ـ ۸ مربوط به سنجندۀ OLI استفاده شد که با توجه به ویژگی‌های طیفی و مکانی مناسب، قابلیت بالایی در تحلیل تغییرات کاربری اراضی دارد. مواد و روش‌ها: ابتدا پیش‌پردازش‌های لازم، ازجمله تصحیح رادیومتریکی، تصحیح هندسی و تصحیح اتمسفری، درمورد تصاویر ماهواره‌ای جمع‌آوری‌شدۀ متعلق به دو سال مورد نظر انجام شد تا دقت تحلیل‌های بعدی افزایش یابد. پس‌از مراحل پیش‌پردازش، چهار کلاس کاربری اراضی شامل اراضی خاکی، پوشش گیاهی، مناطق مسکونی و اراضی آبی در محدودۀ مورد مطالعه شناسایی شد. به‌منظور طبقه‌بندی این تصاویر و استخراج اطلاعات درزَمینۀ تغییرات کاربری، از دو الگوریتم طبقه‌بندی پرکاربرد، یعنی روش حداکثر احتمال (Maximum Likelihood Classification) و شبکۀ عصبی مصنوعی (Artificial Neural Network)، استفاده شد و دقت نتایج حاصل از این دو روش مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفت. نتایج و بحث: نتایج تحلیل‌ها نشان داد که روش حداکثر احتمال، در طبقه‌بندی تصاویر ماهواره‌ای، عملکردی بهتر از روش شبکۀ عصبی مصنوعی داشته است. مقادیر ضریب کاپا و دقت کلی که برای ارزیابی صحت طبقه‌بندی به کار می‌روند، درمورد سال ۲۰۱۵، برابر با 75/0 و ۸۵% و برای سال ۲۰۲۲، برابر با 96/0 و ۹۷% به‌ دست آمدند. این مقادیر حاکی از دقت بالا و قابلیت اعتماد روش حداکثر احتمال، در تفکیک کلاس‌های متفاوت کاربری اراضی، در منطقۀ مورد مطالعه است. تحلیل نتایج طبقه‌بندی در بازۀ زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ نشان‌دهندۀ تغییرات شایان ‌توجه در ساختار فضایی کاربری اراضی شهر هرات است. براساس نتایج، طی این دورۀ زمانی، سطح اراضی خاکی به‌میزان 0/4 کیلومترمربع کاهش یافته و سطح اراضی آبی نیز با کاهش 62/1کیلومترمربعی مواجه بوده است. ازسوی دیگر، سطح اراضی مناطق مسکونی به‌میزان 39/1 کیلومترمربع و سطح پوشش گیاهی 59/4 کیلومترمربع افزایش داشته است. نتیجه‌گیری: این تغییرات نشان‌دهندۀ روند توسعۀ شهری، در شهر هرات، طی این دورۀ زمانی است و به افزایش مداخلات انسانی در کاربری اراضی، به‌ویژه در قالب توسعۀ مناطق مسکونی و افزایش فضای سبز یا پوشش گیاهی، اشاره دارد. درمجموع، یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که توسعۀ شهری در شهر هرات باعث کاهش اراضی طبیعی، همانند زمین‌های خاکی و منابع آبی، شده و درمقابل، کاربری‌هایی با مداخلات انسانی، مانند مناطق مسکونی و پوشش گیاهی، افزایش یافته‌ است. با توجه به کاهش منابع آبی و اراضی طبیعی، برنامه‌ریزی‌های آتی شهر باید با تمرکز بر توسعۀ پایدار، حفاظت از منابع طبیعی و به‌ویژه مدیریت مؤثر منابع آبی همراه باشد. این مدیریت می‌تواند ازطریق سیاست‌گذاری‌های دقیق، اعمال محدودیت در توسعۀ بی‌رویۀ شهری و ارتقای آگاهی عمومی دربارۀ اهمیت منابع طبیعی تحقق یابد. این پژوهش، با بهره‌گیری از داده‌های سنجش از دور و تحلیل علمی تغییرات کاربری اراضی، اطلاعات ارزشمندی برای تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان شهری فراهم کرده است. نتایج این مطالعه را می‌توان به‌منزلۀ مبنایی برای تدوین راهکارهای علمی درزَمینۀ مدیریت اراضی شهری، حفظ منابع طبیعی و توسعۀ پایدار در شهر هرات به کار برد؛ بنابراین استفاده از فنّاوری‌های نوین در پایش و ارزیابی تغییرات کاربری اراضی باید از الزامات اساسی در فرایند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری‌های شهری به شمار رود و پیشنهاد می‌شود توسعۀ شهری با مدیریت بهتر منابع آبی همراه باشد.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104238_a24348f8920b139e3acef0543db626b3.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Investigating Urban Vulnerability against Earthquakes Using GIS and BWM Model (Case Study: A Part of the Tabriz Metropolis)(Case study: a part of the Tabriz city) بررسی آسیب‌پذیری شهری در برابر زلزله با استفاده از GIS و مدل BWM (مطالعۀ موردی: بخشی از منطقۀ 2 کلان‌شهر تبریز) 37 54 104239 10.48308/gisj.2024.232611.1170 FA سارا بهشتی فر گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران سیامک بخشعلی پور گاوگانی گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2023 08 07 Introduction: Earthquakes are natural hazards that often cause significant loss of life and property due to their unexpected nature. Urbanization has led to increased population density in cities, along with greater building density and more facilities, which has heightened vulnerability to earthquakes and put more lives and property at risk. While earthquakes cannot be prevented, identifying vulnerable areas can help mitigate their impact. This study assesses the earthquake vulnerability in Tabriz. Material and Methods: The study is located in district 2 of Tabriz Metropolitan Municipality. District 2 is notable in Tabriz for its social, economic, and physical characteristics. The criteria affecting the vulnerability of the urban fabric to earthquakes were identified, and relevant information was collected to determine the level of vulnerability. These criteria include the age of the buildings, type of materials, quality of the buildings, number of floors, population density, distance from faults, roads, open spaces, and building area. The most and least important criteria were identified, and their weights were assigned using the best-worst model, a modern method for multi-criteria decision-making. This method requires fewer comparisons and yields more stable results than analytic hierarchy process (AHP), and was addressed in this study using the Simplex linear programming method. A map for each criterion was prepared in a GIS environment. The value of each parcel was calculated using the best-worst method, considering the research objective. Discussion: The criteria weights were carefully determined by the process of prioritizing building quality as the most important factor and building area as the least important factor, thereby yielding weights with an inconsistency ratio of 0.06, which is considered acceptable and reflects a reasonable level of consistency in the decision-making process. By calculating the weight of each parcel and computing their average in each area, the safest and most vulnerable areas were determined for each criterion. Other areas were compared against these two areas across each criterion. Final values and rankings were determined by accounting for the weight of each criterion and the weight of each area within it. This study identified the best and worst areas for each criterion using spatial analysis and calculation results, unlike the conventional Best-Worst Model, which typically relies on expert opinions to define them. This method was chosen because it best suited the specific requirements of the problem. Areas 6 and 2 show the lowest and highest vulnerability to earthquakes, respectively. The high sensitivity is related to the weights assigned to the distance from open spaces and roads. Increasing these weights by 2.5×10^-5 and 3.5×10^-5, respectively, would result in a change in the current solution. Conclusion: Earthquakes represent a natural hazard that constantly threatens our country. Assessing urban seismic vulnerability and planning can significantly reduce earthquake losses in lives and property. This study assessed the earthquake vulnerability of a section in the municipal district 2 of Tabriz. The results indicate that Area 2 is the most earthquake-vulnerable region, centrally located within the studied area. This area was the most vulnerable of the nine areas regarding build quality, age of buildings, materials used, and access to open spaces. Area 2 covers approximately 16% of the total area and comprises 1,815 parcels, most classified as high or very high-vulnerable. This study determined not only the weights of the criteria but also their allowable change. Within sensitivity analysis, determining the allowable change of these weights informs decision-makers about the flexibility of variable values. سابقه و هدف: زلزله یکی از مخاطرات طبیعی است که به‌دلیل ماهیت نامنتظره‌اش، اغلب خسارات جانی و مالی فراوانی بر جای می‌گذارد. با رشد سریع شهرنشینی و به‌تبع آن، تمرکز جمعیت بیشتر در شهرها و همچنین افزایش تراکم ساختمان‌ها و تعداد تأسیسات، آسیب‌پذیری آنها نیز در برابر زلزله افزایش یافته و جان و مال افراد بیشتری درمعرض خطر قرار گرفته است. درحال‌حاضر راهی برای پیشگیری از وقوع زلزله وجود ندارد اما، با راهکارهایی همچون شناسایی مناطق آسیب‌پذیر، می‌توان خسارات ناشی از آن را تاحدی کاهش داد. در این تحقیق، میزان آسیب‌پذیری بخشی از شهر تبریز در برابر این رخداد بررسی شده است. مواد و روش‌ها: منطقۀ مورد مطالعه، در این تحقیق، بخشی از محدودۀ مربوط به شهرداری منطقۀ 2 کلان‌شهر تبریز است. منطقۀ 2 شهرداری در جنوب و جنوب‌شرق شهر تبریز واقع شده و با توجه به ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی آن، یکی از مناطق مهم شهر تبریز به‌ شمار می‌رود. برای تعیین میزان آسیب‌پذیری، ابتدا معیارهای مؤثر در آسیب‌پذیری بافت شهری در برابر زلزله شناسایی و اطلاعات مورد نظر جمع‌آوری شد. این معیارها شامل قدمت ابنیه، نوع مصالح، کیفیت ابنیه، تعداد طبقات، تراکم جمعیت، فاصله از گسل، فاصله از معابر، فاصله از فضاهای باز و مساحت بناست. سپس مهم‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار مشخص و پس‌از مقایسه‌های مرجع، وزن هر معیار براساس مدل بهترین‌ـ بدترین که از روش‌های نوین تصمیم‌گیری چندمعیاره است، ‌محاسبه شد. روش یادشده، درمقایسه با فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی، به مقایسه‌های کمتری نیاز دارد و با استفاده از آن، نتایج پایدارتری حاصل می‌شود؛ در این پژوهش، برای حل مدل مذکور، از روش برنامه‌ریزی خطی سیمپلکس استفاده شد. با توجه به ماهیت مکانی معیارها، نقشه‌های هر معیار (شاخص) در محیط GIS آماده‌سازی شدند. سپس ارزش هر قطعۀ ملکی (پارسل)، با توجه به هدف تحقیق و وضعیت آن قطعه در شاخص مورد نظر، با روش بهترین‌ـ بدترین به دست آمد. نتایج و بحث: برای تعیین وزن معیارها، کیفیت ابنیه به‌منزلۀ مهم‌ترین‌ معیار و مساحت قطعات به‌منزلۀ کم‌اهمیت‌ترین معیار در نظر گرفته شد و وزن‌ها با نرخ ناسازگاری 06/0 به‌ دست آمد. پس‌از محاسبۀ وزن هر قطعۀ ملکی و محاسبۀ میانگین آنها در هر ناحیه، امن‌ترین و آسیب‌پذیرترین ناحیه به‌ازای هر شاخص مشخص شد. سپس سایر ناحیه‌ها با این دو ناحیه، در هر شاخص، مقایسه شدند. با در نظر گرفتن وزن هر معیار و ناحیه به‌ازای هر معیار، مقدار و رتبۀ نهایی هر ناحیه به دست آمد. برخلاف نسخۀ اصلی مدل که بهترین و بدترین معیار براساس نظر کارشناسی در آن تعیین می‌شود، در پژوهش حاضر با توجه به ماهیت مسئله، بهترین و بدترین ناحیه به‌ازای هر معیار، به‌جای نظر کارشناسی، با توجه به تحلیل‌های مکانی و نتایج محاسبات مشخص شد. ناحیه‌های شمارۀ 6 و 2، به‌ترتیب، کمترین و بیشترین احتمال آسیب‌پذیری در برابر زلزله را دارند. بیشترین حساسیت، به‌ترتیب، به وزن معیارهای فاصله از فضاهای باز و فاصله از معابر بازمی‌گردد که اگر مقدار آنها به‌میزان 5-10× 5/2 و 5-10× 5/3 افزایش یابد، به تغییر پاسخ فعلی منجر می‌شود. نتیجه‌گیری: زلزله یکی از مخاطرات طبیعی است که کشور ما را دائماً تهدید می‌کند. تعیین میزان آسیب‌پذیری بافت‌های شهری در برابر زلزله و برنامه‌ریزی براساس آن می‌تواند نقش مهمی در کاهش تلفات جانی و مالی ناشی از وقوع این پدیده داشته باشد. در این پژوهش، میزان آسیب‌پذیری احتمالی براَثر زمین‌لرزه، در بخشی از منطقۀ 2 شهر تبریز، بررسی شد. براساس نتایج حاصل، ناحیۀ‌ شمارۀ 2 بیشترین میزان آسیب‌پذیری در برابر زلزله را دارد که تقریباً در بخش میانی منطقۀ مورد مطالعه قرار گرفته ‌است. این ناحیه، به‌لحاظ معیارهای کیفیت ابنیه، قدمت ابنیه، مصالح مورد استفاده و دسترسی به فضاهای باز، آسیب‌پذیرترین بخش در بین نُه ناحیه بوده است. ناحیۀ 2 حدود 16% از کل منطقه را به خود اختصاص داده و شامل 1815 قطعۀ ملکی است. براساس قطعات ملکی نیز، بیشتر قطعات واقع در این ناحیه آسیب‌پذیری بسیار بالا یا بالا دارند. در پژوهش حاضر، علاوه‌بر خود وزن، مقدار تغییر مجاز آن نیز به ‌دست آمد. درزَمینۀ تحلیل حساسیت، مقدار تغییر مجاز یک متغیر (در این پژوهش، وزن معیار) به تصمیم‌گیرندگان کمک می‌کند از میزان انعطاف‌پذیری مقادیر متغیرها آگاهی یابند.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104239_9cb5ff3b0b5da7365dea938c63438fe4.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Temporal-Spatial Assessment of Monthly Precipitation Based on CHIRPS, TRMM and MERRA Data in Iran ارزیابی زمانی‌ـ مکانی بارش ماهیانه مبتنی‌بر داده‌های CHIRPS، TRMM و MERRA در ایران 55 78 104332 10.48308/gisj.2024.234268.1194 FA زهرا برخورداری گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران علی شمس الدینی گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-4559-7563 Journal Article 2023 12 26 Introduction: Precipitation, as one of the main components of the water balance, plays an important role in the spatial and temporal distribution of available water and is the most important factor that directly interferes with the hydrological cycle. Due to the lack of up-to-date and long-term precipitation data with appropriate accuracy and the high spatially and temporally variability of this quantity, it is very difficult to monitor it over large areas; also, the cost of establishing a precipitation measuring station, the shortage of stations, the lack of installation of recording devices in undulating areas, point-based measurements and the inability to generalize measurements over large areas, as well as the lack of the desired ability to record torrential and heavy convective rainfall, have always faced researchers in the fields of atmospheric and hydrology with challenges in measuring precipitation; therefore, the use of satellite products is a suitable alternative to obtain precipitation data, especially in areas without statistics and areas with a low density of ground stations. However, satellite products also have numerous errors; For this reason, it is essential to evaluate and verify the accuracy of these products before use. Therefore, in the present study, the precipitation products of the three satellites including CHIRPS, MERRA, and TRMM were evaluated on a monthly scale in the country of Iran. Materials and Methods: In this study, data from 222 synoptic stations in Iran were received from the National Meteorological Organization on a monthly time scale from January 2005 to December 2019, and precipitation products from CHIRPS, TRMM, and MERRA satellites were downloaded from the NASA website and converted into uniform numerical data after data format was standardized; then, satellite data and data from ground-based synoptic stations were integrated together, and finally, the estimated and observed data were validated to obtain the satellite forecast error rate using statistical indices including Bias, MAE, RMSE, R, and R2, and the accuracy and success rate of the sensors were verified using conformity indices including POD, FAR, and CSI. Results and Discussion: According to the results, TRMM has shown good performance compared to other satellites with RMSE = 23.84 and R2 = 0.69. Other indicators also indicate the superiority of this satellite compared to other satellites. MERRA satellite with RMSE = 30.57 and R2 = 0.56 has shown poor performance compared to TRMM and stronger performance compared to CHIRPS and is in second place in this respect. CHRIPS satellite also shows poorer performance compared to the other two satellites in almost all indicators. According to this table and the resulting Bias value, all three satellites have underestimated the rainfall compared to the actual value; however, TRMM satellite has less underestimation compared to the other two satellites and has performed better than the other two satellites in this indicator. Conclusion: The accuracy of each station showed that the data of all three satellites, according to the POD index, have a low and close to zero variation range, and according to the FAR and CSI indices, this difference is around 0.5; so that the largest of them is related to the MERRA satellite products with a variation range of 0.148, which shows that according to these indices, the data of these satellites have a high reliability. Based on the FAR and CSI results, it can be seen that, although, in all stations, the MERRA products had the lowest error and mistake rate in detecting non-rainy days and rainy days with a very slight difference, but, based on the results of this study, it can be said that overall, the TRMM satellite products have appropriate accuracy, detection, and desirable consistency in all assessments. سابقه و هدف: بارش، به‌منزلۀ یکی از اصلی‏ترین مؤلفه‌های بیلان آب، نقش مهمی در توزیع مکانی و زمانی آب در دسترس دارد و مهم‌ترین عاملی است که در چرخۀ هیدرولوژی، دخالت مستقیم دارد. به‌دلیل فقدان داده‏های بارش به‌روز و طولانی‌مدت با صحت مناسب و تغییر‌پذیری زیاد این کمّیت در مکان و زمان، پایش آن در وسعت‏های زیاد، بسیار دشوار است. همچنین هزینه‏بر بودن ایجاد ایستگاه اندازه‏گیری بارش، کمبود ایستگاه، مستقر نبودن دستگاه‏های ثبت‏کننده در مناطق صعب‏العبور، برداشت‏های نقطه‏ای و تعمیم‌پذیر نبودن اندازه‏گیری‏ها در نواحی وسیع و نیز نبودِ توانایی مطلوب در ثبت بارندگی‏های رگباری و سنگین همرفتی، همواره پژوهشگران حوزه‏های جوّی و هیدرولوژی را در اندازه‏گیری بارش، با چالش مواجه کرده است؛ ازاین‏رو استفاده از محصولات ماهواره‏ای جایگزین مناسبی برای دستیابی به داده‏های بارش، به‌ویژه در مناطق فاقد آمار و مناطق با تراکم ایستگاه‌های زمینی پایین است. اما محصولات ماهواره‏ای نیز خطاهای متعددی دارند؛ به همین دلیل، ارزیابی و بررسی دقت این محصولات قبل‌از استفاده، ضروری است. بنابراین، در تحقیق حاضر، محصولات بارش سه ماهوارۀ CHIRPS، MERRA و TRMM در مقیاس ماهیانه، در سطح کشور ایران، ارزیابی شده است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، داده‏های 222 ایستگاه سینوپتیک کشور ایران، از ژانویۀ 2005 تا دسامبر 2019، در مقیاس زمانی ماهیانه از سازمان هواشناسی کل کشور دریافت شد. محصولات بارش ماهواره‏هایCHIRPS ، TRMM و MERRA نیز از سایت ناسا دانلود و پس‌از همسان‌سازی فرمت داده‏ها، به داده‏های عددی هم‏واحد تبدیل شدند. دراِدامه، داده‏های ماهواره‏ای و داده‏های ایستگاه‌های سینوپتیک زمینی به‌صورت یکپارچه درکنار هم قرار گرفتند و درنَهایت، داده‏های تخمینی و مشاهده‏ای اعتبارسنجی شدند تا میزان خطای پیش‌بینی ماهواره‏ها، با استفاده از شاخص‏های آماری شامل Bias، MAE، RMSE، R و R^2 به دست آید و موفقیت سنجنده‏ها، با استفاده از شاخص‏های مطابقت شامل POD، FAR و CSI، صحت‏سنجی و بررسی شود. نتایج و بحث: با توجه به نتایج، TRMM با 84/23 = RMSE و 69/0 = R^2، درمقایسه با ماهواره‏های دیگر، عملکرد خوبی داشته است. سایر شاخص‏ها نیز حاکی از برتری این ماهواره بر دیگر ماهواره‏هاست. ماهوارۀ MERRA، با 57/30 = RMSE و 56/0 =R^2، درمقایسه با TRMM عملکردی ضعیف و درقیاس با CHIRPS عملکردی بهتر داشته است و از این لحاظ، در رتبۀ دوم قرار دارد. ماهوارۀ CHRIPS نیز تقریباً در همۀ شاخص‏ها عملکردی ضعیف‌تر از دو ماهوارۀ دیگر نشان داده است. با توجه به این اطلاعات و مقدار Bias حاصل‌شده، هر سه ماهواره بارندگی را کمتر از مقدار واقعی برآورد کرده‏اند اما ماهوارۀ TRMM، درمقایسه با دو ماهوارۀ دیگر، کم‏برآوردتر بوده و در این شاخص نیز، برتر از دو ماهوارۀ دیگر عمل کرده است. نتیجه‌گیری: صحت‌سنجی تک‌تک ایستگاه‌ها نشان داد که داده‏های هر سه ماهواره، طبق شاخص POD، دامنۀ تغییرات اندک و نزدیک به صفر دارند و طبق شاخص‏های FAR و CSI، این اختلاف حدود 5/0 است؛ بیشترین آن به محصولات ماهوارۀ MERRA، با دامنۀ تغییرات 148/0، تعلق دارد که نشان می‏دهد طبق این شاخص‏ها، می‌توان به داده‏های این ماهواره‏ها تاحد بسیاری اعتماد داشت. نتایج FAR و CSI بیان می‌کند که هرچند محصولات MERRA در تمامی ایستگاه‌ها، با اختلاف بسیار جزئی، کمترین میزان خطا و اشتباه را در تشخیص روزهای غیربارانی و بارانی داشته‌اند، براساس نتایج این تحقیق می‏توان گفت که درمجموع، محصولات ماهوارۀ TRMM دارای صحت مناسب، تشخیص و مطابقت مطلوب در تمامی ارزیابی‌هاست.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104332_d79fa0b6890e6cad5721ae6803a22b51.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Mineral Mapping Related to Porphyry Copper Deposits Using Aster and Sentinel- 2 Images with Field Studies (A Case Study of Sahib Divan Copper Deposit) نقشه‌برداری کانی‌شناسی مرتبط با کان‌سار مس پورفیری با استفاده از تصاویر استر و سنتینل‌ـ 2 و شواهد صحرایی (مطالعۀ موردی: کان‌سار مس صاحب‌دیوان) 79 98 104453 10.48308/gisj.2024.234278.1195 FA سیده نرگس ساداتی گروه زمین‌شناسی، دانشکدۀ علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران مهسا فهمی گروه زمین‌شناسی، دانشکدۀ علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران غلامرضا احمدزاده گروه زمین‌شناسی، دانشکدۀ علوم، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 2023 12 27 Introduction: The study area is located in the Alborz-Azerbaijan structural zone and on the 1:100,000 Lahrud sheet. In some areas, intrusive masses with a mixture of granodiorite and quartzdiorite of Oligocene age have penetrated into volcanic rocks and in the central parts around the village of Qarahgol and in the southwest of the region, in the Sahib Divan and Dust Biglo area, they are the cause of extensive hydrothermal (kaolinite), silicic and alunite alteration in Upper Eocene latite rocks. Recent technological advances in the field of spectral/spatial resolution of satellite data in classification algorithms have created interesting opportunities and solutions for geological mapping. In this study, given that the aim of exploring porphyry copper deposits is acidic to intermediate igneous rocks in which extensive argillic, phyllic and propylitic alteration has occurred, special attention has been paid to alunite, siliceous and iron oxide alteration. Materials and Methods: In order to introduce training samples after geological investigations, 13 samples from Sahib Divan were analyzed by XRD method. Areas that represented the main alterations and their corresponding pixels in satellite images were selected as training samples for the basic spectrum methods. In the present study, MSI data sets of Aster and Sentinel-2A satellites from the 1:100,000 scale of Lahrud have been reviewed with a special focus on the Sahib Divan mine. The main objective of this study is to develop a new method, considering remote sensing data, especially Aster and Sentinel 2, in identifying alterations associated with porphyry copper deposits. This identification was based on two approaches: identification of hydrothermal alteration zones associated with porphyry copper deposits (through spectral library) and direct identification of alteration zones and copper-bearing minerals (through direct sampling from the deposit site and using it as training pixels). In the study area, MNF results were extracted from Aster and Sentinel 2A data and in the classification of the base spectrum and using the software spectral library and training samples from the altered areas, three minerals, kaolinite, muscovite and chlorite, were used as indicators for argillic, phyllic and propylitic alteration, respectively. Results and Discussion: An interesting result obtained from this study was the highlighting of alteration in Aster images of the Sahib Divan mine, which indicated the simultaneous presence of argillic and phyllic alteration in the center and its enclosure by propylitic alteration, which is consistent with the conventional pattern of porphyry deposits. Also, the analysis of Sentinel images showed that hematite, jarosite, goethite and limonite show strong absorption features in the VNIR region and this sensor was more successful in identifying them. After obtaining geological information and conducting XRD studies, basic spectrum mineralogical mapping methods such as BE, LSU, CEM were used, among which, BE method provided the best result for isolating target pixels, especially for detecting different types of changes related to porphyry copper deposits. This was demonstrated using training pixels on Aster images. Although Sentinel images did not achieve satisfactory results for clay minerals due to low spectral resolution in the short infrared range, they were favorable for isolating iron-bearing minerals such as hematite, jarosite and goethite, and using color combination, it was concluded that it showed the presence of hematite and jarosite simultaneously. Conclusion: The results of the study of the intrusive masses of the 100,000 Lahrud sheet, silicic veins, and the spread of faults and deformations indicate that, in general, extensive alteration is significant in the central part (Salvat and Niaz Gholi-Moshiran) and southwestern part of the study area (Sahib Divan and Dust Biglo). The products obtained from the processing were compared with the published geological map of the study area, and it was shown that the resulting maps are consistent with the conceptual geological model of the porphyry copper deposit and the alterations are related to the host rock of this type of deposit. سابقه و هدف: منطقۀ مورد مطالعه در پهنۀ ساختاری البرزـ آذربایجان و در برگۀ 1:100000 لاهرود واقع شده است. در برخی مناطق، توده‌های نفوذی با ترکیبی از گرانودیوریت و کوارتز دیوریت با سن الیگوسن به درون سنگ‌های آتش‌فشانی نفوذ کرده‌اند و در بخش‌های مرکزی اطراف روستای قره‌گل و جنوب‌غرب منطقه، در محدودۀ صاحب‌دیوان و دوست‌بیگلو، عامل دگرسانی گستردۀ گرمابی (کائولینیت)، سیلیسی و آلونیتی در سنگ‌های لاتیتی ائوسن بالایی محسوب می‌شوند. پیشرفت‌های اخیر فنّاوری، درزَمینۀ تفکیک طیفی/ مکانی داده‌های ماهواره‌ای در الگوریتم‌های طبقه‌بندی، فرصت‌ها و راه‌حل‌های جالب‌توجهی را برای نقشه‌برداری زمین‌شناسی ایجاد کرده است. در این تحقیق، بر این مبنا که هدف از کاوش ذخایر مس پورفیریْ سنگ‌های آذرین اسیدی تا حدواسط است که دگرسانی آرژیلیک، فیلیک و پروپیلیتیک گسترده‌ای در آنها رخ داده، توجه ویژه‌ای به دگرسانی آلونیتی، سیلیسی و اکسید آهن شده است. مواد و روش‌ها: به‌منظور معرفی نمونه‌های آموزشی، پس‌از بررسی‌های زمین‌شناختی، سیزده نمونه از صاحب‌دیوان با روش XRD آنالیز شد. مناطقی که نمایندۀ دگرسانی‌های اصلی بودند و پیکسل‌های مربوط به آنها در تصاویر ماهواره‌ای، با عنوان نمونه‌های آموزشی، برای روش‌های طیف پایه انتخاب شد. در مطالعۀ حاضر، مجموعه داده‌های MSI ماهواره‌های استر و سنتینل‌ـ A2 از برگۀ 1:100000 لاهرود، با نگرش ویژه به معدن صاحب‌دیوان بررسی شده‌اند. هدف اصلی این مطالعه ایجاد روشی جدید با در نظر گرفتن داده‌های سنجش از دور، به‌ویژه استر و سنتینل‌ـ 2، در شناسایی دگرسانی‌های مرتبط با ذخایر مس پورفیری است. این شناسایی براساس دو رویکرد انجام شد: شناسایی زون‌های دگرسانی گرمابی مرتبط با ذخایر مس پورفیری (ازطریق کتابخانۀ طیفی) و شناسایی مستقیم زون‌های دگرسانی و کانی‌های مس‌دار (ازطریق نمونه‌برداری مستقیم از محل کان‌سار و استفاده از آن به‌منزلۀ پیکسل آموزشی). در منطقۀ مورد مطالعه، نتایج MNF از داده‌های استر و سنتینل‌ـ A2 استخراج و در طبقه‌بندی طیف پایه و با استفاده از کتابخانۀ طیفی نرم‌افزار و نمونه‌های آموزشی از مناطق دگرسان‌شده، به‌ترتیب از سه کانی کائولینیت، موسکویت و کلریت به‌صورت شاخص‌هایی برای دگرسانی آرژیلیک، فیلیک و پروپیلیتیک استفاده شد. نتایج و بحث: نتیجۀ جالب‌توجه به‌دست‌آمده، از این تحقیق، برجسته‌سازی دگرسانی در تصاویر استر معدن صاحب‌دیوان بود؛ این نکته گویای حضور هم‌زمان دگرسانی آرژیلیک و فیلیک در مرکز و محصور شدن آن با دگرسانی پروپیلیتیک بود که با الگوی مرسوم ذخایر پورفیری مطابقت دارد. همچنین تحلیل تصاویر سنتینل نشان داد هماتیت، ژاروسیت، گوتیت و لیمونیت ویژگی‌های جذبی قدرتمندی در ناحیۀ VNIR نشان می‌دهند و این حسگر در شناسایی آنها موفق‌تر بوده است. پس‌از دریافت اطلاعات زمین‌شناختی و انجام دادن مطالعات XRD، از روش‌های نقشه‌برداری کانی‌شناسی طیف پایه مانند BE، LSU، CEM استفاده شد؛ ازبین آنها، روش BE بهترین نتیجه را برای جداسازی پیکسل‌های هدف، به‌ویژه در تشخیص انواع گوناگون تغییرات ذخایر مس پورفیری، دربرداشت. این مسئله، با استفاده از پیکسل‌های آموزشی، روی تصاویر استر نشان داده شد. اگرچه تصاویر سنتینل، به‌دلیل وضوح طیفی پایین در محدودۀ فروسرخ کوتاه، نتایج رضایت‌بخشی برای کانی‌های رسی به دست ندادند، برای جداسازی کانی‌های حاوی آهن مانند هماتیت، ژاروسیت و گوتیت مطلوب بودند و با استفاده از ترکیب رنگی، نتیجه گرفته شد که وجود هماتیت و ژاروسیت را به‌طور هم‌زمان نشان می‌دهند. نتیجه‌گیری: نتایج بررسی توده‌های نفوذی ورقۀ 100000 لاهرود رگه‌های سیلیسی و گسترش گسل‌ها و دگرشکلی‌ها نشان می‌دهد که به‌طور کلی، دگرسانی گسترده در بخش مرکزی (صلوات و نیازقلی‌ـ مشیران) و جنوب‌غرب منطقۀ مورد مطالعه (صاحب‌دیوان و دوست‌بیگلو) شایان توجه است. محصولات حاصل از فراوری با نقشۀ زمین‌شناسی منتشرشده از منطقۀ مورد مطالعه مقایسه و نشان داده شد که نقشه‌های حاصل با مدل زمین‌شناسی مفهومی کان‌سار مس پورفیری مطابقت دارند و دگرسانی‌ها به سنگ میزبان این نوع کان‌سار بازمی‌گردد.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104453_a9fbae4d64cd1ed2b4ec9636431a44e0.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Assessing Spatial Equity Accessibility to Educational Services in the Study Area of District 18 in Tehran بررسی عدالت مکانی در دستیابی به خدمات آموزشی محدودۀ مورد مطالعه: منطقۀ ۱۸ تهران 99 120 104487 10.48308/gisj.2024.234498.1200 FA حسین قمری گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران سید مرسل قوامی گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران محمد طالعی دانشکدۀ مهندسی نقشه‌برداری، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران Journal Article 2024 01 18 Introduction: Unequal urban development, often resulting from the absence or neglect of comprehensive planning, has led to disparities in access to essential services among city residents. Educational services are among the most vital urban amenities, playing a crucial role in promoting sustainable development, reducing environmental pollution, and improving residents' quality of life. This study aims to assess students' accessibility to educational centers within the road network of District 18 in Tehran. By analyzing the spatial distribution of schools (supply) and student populations (demand), the research identifies underserved areas to inform strategies for enhancing educational equity. The focus is on evaluating spatial equity from the perspective of students’ access to educational facilities. Materials and Methods: The study defines a spatial equity index based on two primary criteria: the quality of educational center locations and the quality of access. The location quality considers factors such as placement relative to prohibited or hazardous zones and proximity to complementary land uses. Notably, internal attributes of educational centers—such as building condition, facilities, lighting, teaching staff, teaching methods, or per-student area—are outside the scope of this analysis. Educational demand is estimated using demographic data at the block level. Access quality assumes that all populations are assigned to their nearest school within capacity constraints, with distances exceeding standard thresholds impacting accessibility. A key innovation involves incorporating pathway quality and safety factors—such as visual surveillance, mixed land uses, road width, and sidewalk presence—alongside distance measures when assessing spatial equity. In this study, maps related to various sub-criteria are first collected, then, their weights are assigned using analytic hierarchy process as an expert-based method, and finally, spatial equity index is calculated. Results and Discussion: Analysis reveals that peripheral neighborhoods in District 18 experience lower levels of educational service coverage compared to central areas. Among these zones, Zone 3 (Yafteh Abad) exhibits the poorest conditions due to its dense organic street pattern and older infrastructure where educational facilities are primarily located on outskirts. Conversely, Zone 2 (Valiasr Town), a newer neighborhood with organized street layouts and better infrastructure, demonstrates higher accessibility levels. These findings highlight significant disparities in service distribution linked to neighborhood age and urban form. Conclusion: The current spatial equity index for District 18 is calculated at 0.69, indicating a relatively favorable but improvable distribution of educational centers. This research underscores the importance of integrating location quality and pathway safety considerations into urban planning processes aimed at promoting equitable access to education. Such assessments can guide policymakers toward targeted interventions that foster more inclusive urban environments. Furthermore, in urban development, the location of public services and its connection with the socio-economic characteristics of city neighborhoods has been neglected. The unfair distribution pattern within a city leads to increased class differences and segregation among human groups. The spatial inequalities and unfair distribution of services along with environmental problems at the city level are directly related. With population growth and horizontal and vertical expansion, cities are transformed into uninhabitable environments where many urban issues can be traced back to unfair distribution of urban services. Achieving spatial equity in a city has long been a focus for urban planners, with the main goal being equitable distribution of space and related land uses for better access to urban amenities. Spatial equity is defined based on equal distribution of resources and services among urban areas. One of the most sensitive and complex land uses in cities is educational facilities which require careful attention to location planning and compatibility with neighboring uses as well as consideration for incompatible uses. Proper location planning for schools at the city level can reduce household costs, decrease traffic congestion leading to reduced environmental pollution among other benefits. Analyzing the spatial concentration of urban services including educational services and how they are distributed is an important aspect of spatial equity in urban planning. Access to educational services based on the characteristics and needs of target communities primarily relies on pedestrian access. Considering the young age group targeted by primary and secondary educational facilities, factors such as distance traveled by students from home to school play a crucial role in their comfort levels. In conclusion, addressing spatial equity issues related to access to educational facilities requires careful consideration based on age groups of students at different levels as well as factors such as population density, service coverage area, educational levels offered by institutions, and gender distribution among learners. The present study aims to evaluate and determine the fair distribution of educational facilities in district 18 of Tehran. In this research, spatial equity is defined based on two criteria: the quality of establishment of educational centers and the quality of access to these centers. Each of these criteria is defined based on several sub-criteria. Using multi-criteria decision-making methods, particularly Analytic Hierarchy Process (AHP), the criteria and their corresponding weights are determined based on the opinions of experts, and a spatial equity map for the study area is prepared. This study has two innovations; the first innovation is that while previous studies mainly focus on evaluating spatial equity based on administrative boundaries of urban areas and ultimately at the neighborhood level, this study examines spatial equity at a finer scale, focusing on blocks and urban parcels due to the vastness and heterogeneity in land development and population density. The second innovation is that in previous research, access criteria were defined solely based on distance, without considering factors such as road quality, safety for pedestrians, and attractiveness of streets. In this study, these factors will be considered in evaluating spatial equity. سابقه و هدف: توسعۀ نامتوازن شهرها، به‌علت نبود طرح‌های توسعه یا نادیده گرفتن آن، باعث بروز ناعدالتی در توزیع خدمات به شهروندان شده است. خدمات آموزشی از‌جملۀ خدمات شهریِ بسیار مهم است که دسترسی مناسب شهروندان به آنها می‌تواند در روند توسعۀ پایدار شهری، کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و افزایش کیفیت زندگی نقش اساسی داشته باشد. در این تحقیق، سعی می‌شود با بررسی میزان عرضه (مدارس) و تقاضا (دانش‌آموزان)، دسترسی دانش‌آموزان به مراکز آموزشی در بستر شبکۀ معابر در منطقۀ 18 شهری تهران، بررسی و مناطق کمتربرخوردار شناسایی شود و به‌منظور افزایش عدالت آموزشی، برنامه‌ریزی صورت گیرد. در این پژوهش، عدالت مکانی ازمنظر دسترسی دانش‌آموزان به مراکز آموزشی بررسی می‌شود. مواد و روش‌ها: در این تحقیق، با استفاده از دو معیار کیفیت استقرار مراکز آموزشی و کیفیت دسترسی، شاخص عدالت مکانی تعریف می‌شود. هریک از این معیارها از مجموعه‌ای زیرمعیار تشکیل شده است. کیفیت موقعیت استقرار مراکز آموزشی، به‌لحاظ قرارگیری در حریم‌های ممنوع و خطرناک و یا دسترسی به کاربری‌های مکمل، از عوامل تأثیر‌‎گذار شناخته می‌شود؛ بنابراین در این پژوهش، کیفیت فضای داخلی مرکز آموزشی مانند کیفیت ساختمان، امکانات آموزشی، نور، رنگ، معلمان، روش‌های آموزشی و حتی مساحت تخصیص‌یافته به هر دانش‌آموز (سرانۀ آموزشی) مدنظر نیست. همچنین میزان تقاضای آموزشی، برمبنای جمعیت دانش‌آموزان در بلوک‌های جمعیتی، ملاک محاسبات قرار خواهد گرفت. درمورد کیفیت دسترسی نیز فرض بر این است که تمامی بلوک‌های شهری، براساس نزدیک‌ترین فاصله به مدارس، دسترسی پیدا می‌کنند؛ یعنی کل جمعیت، در هر مقطع، به نزدیک‌ترین مدرسه تخصیص می‌یابد. این تخصیص با توجه به ظرفیت مدرسه نیز لحاظ شده است. بدیهی است که فاصلۀ بیشتر از حد استاندارد و شعاع دسترسی مقطع مورد نظر در کیفیت دسترسی تأثیر می‌گذارد. نوآوری اصلی این تحقیق در بررسی عدالت مکانی، در نظر گرفتن معیارهای کیفیت و امنیت معابر درکنار فاصلۀ طولی دسترسی به مرکز آموزشی است. پارامترهایی همچون چشم ناظر، کاربری‌های مختلط، عرض معبر و وجود پیاده‌رو می‌تواند در کیفیت فاصله‌ای که دانش‌آموزان طی می‌کنند تأثیرگذار باشد. در این مطالعه، ابتدا نقشه‌های زیرمعیارهای گوناگون گردآوری می‌شود و سپس، با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی، براساس نظر کارشناس وزنی تعلق می‌گیرد و درنَهایت، شاخص عدالت مکانی محاسبه می‌شود. نتایج و بحث: با بررسی محلات زیر پوشش مدارس، ملاحظه شد که محدوده‌های حاشیۀ‌ محلات مسکونی کمتر از دیگر محدوده‌ها خدمات آموزشی دریافت می‌کنند. در این میان، ناحیۀ 3 بدترین و ناحیۀ 2 بهترین وضعیت را داشته است. با توجه به نقشه‌های وضعیت منطقۀ 18، می‌توان دریافت ناحیۀ 3 (محلۀ یافت‌آباد) قدیمی‌ترین محله در منطقه است که معابر ارگانیک و بافت متراکمی دارد و تسهیلات شهری، ازجمله مراکز آموزشی، بیشتر در حاشیۀ این محله قرار گرفته است. ازطرفی، ناحیۀ 2 (شهرک ولیعصر) محله‌ای با قدمت کمتر و دارای معابر منظم و ساختاریافته‌تری است. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های تحقیق، شاخص عدالت مکانی در وضعیت فعلی 69/0 است که نشان می‌دهد توزیع مراکز آموزشی، در منطقۀ مورد مطالعه، شرایط نسبتاً خوبی دارد. انجام دادن چنین مطالعه‌ای به برنامه‌ریزان شهری کمک می‌کند، برای افزایش عدالت آموزشی، تصمیم‌های بهتری بگیرند. سابقه و هدف: توسعۀ نامتوازن شهرها، به‌علت نبود طرح‌های توسعه یا نادیده گرفتن آن، باعث بروز ناعدالتی در توزیع خدمات به شهروندان شده است. خدمات آموزشی از‌جملۀ خدمات شهریِ بسیار مهم است که دسترسی مناسب شهروندان به آنها می‌تواند در روند توسعۀ پایدار شهری، کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و افزایش کیفیت زندگی نقش اساسی داشته باشد. در این تحقیق، سعی می‌شود با بررسی میزان عرضه (مدارس) و تقاضا (دانش‌آموزان)، دسترسی دانش‌آموزان به مراکز آموزشی در بستر شبکۀ معابر در منطقۀ 18 شهری تهران، بررسی و مناطق کمتربرخوردار شناسایی شود و به‌منظور افزایش عدالت آموزشی، برنامه‌ریزی صورت گیرد. در این پژوهش، عدالت مکانی ازمنظر دسترسی دانش‌آموزان به مراکز آموزشی بررسی می‌شود. مواد و روش‌ها: در این تحقیق، با استفاده از دو معیار کیفیت استقرار مراکز آموزشی و کیفیت دسترسی، شاخص عدالت مکانی تعریف می‌شود. هریک از این معیارها از مجموعه‌ای زیرمعیار تشکیل شده است. کیفیت موقعیت استقرار مراکز آموزشی، به‌لحاظ قرارگیری در حریم‌های ممنوع و خطرناک و یا دسترسی به کاربری‌های مکمل، از عوامل تأثیر‌‎گذار شناخته می‌شود؛ بنابراین در این پژوهش، کیفیت فضای داخلی مرکز آموزشی مانند کیفیت ساختمان، امکانات آموزشی، نور، رنگ، معلمان، روش‌های آموزشی و حتی مساحت تخصیص‌یافته به هر دانش‌آموز (سرانۀ آموزشی) مدنظر نیست. همچنین میزان تقاضای آموزشی، برمبنای جمعیت دانش‌آموزان در بلوک‌های جمعیتی، ملاک محاسبات قرار خواهد گرفت. درمورد کیفیت دسترسی نیز فرض بر این است که تمامی بلوک‌های شهری، براساس نزدیک‌ترین فاصله به مدارس، دسترسی پیدا می‌کنند؛ یعنی کل جمعیت، در هر مقطع، به نزدیک‌ترین مدرسه تخصیص می‌یابد. این تخصیص با توجه به ظرفیت مدرسه نیز لحاظ شده است. بدیهی است که فاصلۀ بیشتر از حد استاندارد و شعاع دسترسی مقطع مورد نظر در کیفیت دسترسی تأثیر می‌گذارد. نوآوری اصلی این تحقیق در بررسی عدالت مکانی، در نظر گرفتن معیارهای کیفیت و امنیت معابر درکنار فاصلۀ طولی دسترسی به مرکز آموزشی است. پارامترهایی همچون چشم ناظر، کاربری‌های مختلط، عرض معبر و وجود پیاده‌رو می‌تواند در کیفیت فاصله‌ای که دانش‌آموزان طی می‌کنند تأثیرگذار باشد. در این مطالعه، ابتدا نقشه‌های زیرمعیارهای گوناگون گردآوری می‌شود و سپس، با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی، براساس نظر کارشناس وزنی تعلق می‌گیرد و درنَهایت، شاخص عدالت مکانی محاسبه می‌شود. نتایج و بحث: با بررسی محلات زیر پوشش مدارس، ملاحظه شد که محدوده‌های حاشیۀ‌ محلات مسکونی کمتر از دیگر محدوده‌ها خدمات آموزشی دریافت می‌کنند. در این میان، ناحیۀ 3 بدترین و ناحیۀ 2 بهترین وضعیت را داشته است. با توجه به نقشه‌های وضعیت منطقۀ 18، می‌توان دریافت ناحیۀ 3 (محلۀ یافت‌آباد) قدیمی‌ترین محله در منطقه است که معابر ارگانیک و بافت متراکمی دارد و تسهیلات شهری، ازجمله مراکز آموزشی، بیشتر در حاشیۀ این محله قرار گرفته است. ازطرفی، ناحیۀ 2 (شهرک ولیعصر) محله‌ای با قدمت کمتر و دارای معابر منظم و ساختاریافته‌تری است. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های تحقیق، شاخص عدالت مکانی در وضعیت فعلی 69/0 است که نشان می‌دهد توزیع مراکز آموزشی، در منطقۀ مورد مطالعه، شرایط نسبتاً خوبی دارد. انجام دادن چنین مطالعه‌ای به برنامه‌ریزان شهری کمک می‌کند، برای افزایش عدالت آموزشی، تصمیم‌های بهتری بگیرند.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104487_fc634a855f1bd91b318f53f95b3affb4.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Investigation and Use of Remote Sensing and Geophysical Methods to Potential Iron Ore- Northeast of Deh Chah-Fars بررسی و ارزیابی روش‌های دورسنجی و ژئوفیزیکی جهت پتانسیل‌یابی منابع ‌آهن‌دار‌ در نیمۀ شمال‌شرق ده چاه‌ـ فارس 121 148 104821 10.48308/gisj.2024.221224.1013 FA سعید مجرد گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران Journal Article 2021 03 28 Introduction: The Gravimetric method is an early exploration tool for minerals. In other areas, the use of this method has been developed from common applications such as mapping the bedrock structure to a wider range of applications, including the location of faults in the environment Sedimentary deposits, revealing hidden semiconductor associations, determining the position of salt domes in sedimentary environments with weak Gravity response, and finally, modeling the structures by means of a three-dimensional return of Gravimetric data. Material and Methods: In this study, using first-order data from an ASTER sensor of type-1A, which was used in 2007, was first used by using remote sensing methods including spectral analysis of color combinations and band ratio with software The ENVI, which carried out the ASTER data, the alteration zones associated with iron Fe mineralization were identified in the region. In the next step, the geomorphic data of ground Gravimetric measurement in the study area has been used and has been applied to the processing and analysis of ground Gravity complete bougure data using Oasis Montaj software. Finally, with the simultaneous use of three major exploratory data, significant areas of iron ore mineralization have been identified and investigated within the study area. Results and Discussion: The important iron ore reserves in this zone can be noted that the Gol-Gohar iron ore geological units Gol-Gohar iron ore schists, metamorphic sandstone, quartzite, and metamorphic masses are diabasic. The RGB color combination (123) has been processed on ASTER sensor data, and the interpretation of the studied area with respect to field geological information in the region is such that iron-metallurgical units are observed in dark blue. The color Composition (468) RGB was processed on ASTER sensor data, and the interpretation of the studied area is due to the field geological information in the region. Band Ratio is the image processing method that involves dividing a band into another band. The ratio (Band 5 + Band 7) / Band 6 was applied to the ASTER sensor data, as presented in the figure, bright pixels showing sericite, muscovite, Illite, and smectite minerals. As seen in all processed ASTER data, the anomalies of numbers A, B, C, and D differ from other geological units in the study region. Using methods of ground gravimetric processing, many methods were used to identify the sources. We were able to identify five anomalies under the ground that it is very important. Anomalies B’ related to two geological dikes with a lower depth than other anomalies. Anomalies A’, C’, D’ and E’ are much larger and longer. And they have an important source at high depths. Conclusion: In this study, according to remote sensing studies and ground gravimetric studies, five anomalies have been discovered. In both methods, the results are consistent with each other. In fact, the anomalies A, B, C and D in the remote sensing method overlap with the anomalies A', B', C’, D' and E’ in the method of ground gravimetric. The most stable changes in the gravity field in all gravimetric analyzes are related to the A’ and C’ anomalies. The bonding method with a mathematical ratio of Band 3 / Band 1 and Band 5 / Band 4 ratio was also applied to ASTER sensor data. The ratio (Band 5 + Band 7) / Band 6 was applied to the ASTER sensor data, as presented in the figure, bright pixels showing sericite, muscovite, Illite, and smectite minerals. As seen in all processed ASTER data, the anomalies of numbers A, B, C, and D differ from other geological units in the study region. In the study area, we were able to identify four anomalies under the ground that it is very important. The geological structure of these anomalies is Northwest-South East. Anomalies A and anomalies B are related to two geological dikes with a lower depth than other anomalies. Anomalies C and anomalies D are much larger and longer. And they have an important source at high depths. According to the results of method Analytic Signal and method Vertical Derivative, we were able to identify the edges of these anomalies. In fact, the anomalies A, B, C and D in the remote sensing method overlap with the anomalies. سابقه و هدف: امروزه استفاده از منابع معدنی زیرزمینی، مانند سنگ‌آهن، اولویتی مهم در عصر اقتصاد جوامع است و این منابع جزء ضروری‌ترین و ابتدایی‌ترین مواد فلزی در جوامع امروزی شمرده می‌شوند. ازاین‌رو اکتشاف سنگ‌آهن در مناطق مهم که پتانسیل‌های منابع فلزی دارند، در اولویت قرار دارد. تا کنون روش‌های بسیاری، برای پتانسیل‌یابی سنگ‌آهن در زیر سطح زمین، ابداع شده که مهم‌ترین آنها روش‌های دورسنجی و ژئوفیزیکی است. در منطقۀ مورد مطالعه، با توجه به سیستم لیتولوژی و ساختارهای گسلش منطقه، وجود منبع سنگ‌آهن در زیر سطح زمین تاحدی تأیید می‌شود ولی برای کاستن هزینه‌های اکتشافات، قبل‌‌از حفاری و صرف هزینه‌های هنگفت، باید مطالعات دقیق ژئوفیزیکی و زمین‌شناختی انجام بشود. هدف مطالعاتی، در منطقۀ مورد مطالعه، ترکیب و تلفیق چند روش دورسنجی و گرانی‌سنجی زمینی و تطبیق اطلاعات با مغناطیس‌سنجی و همچنین اعتبار‌سنجی نتایج آنها با مطالعات زمین‌شناسی است. مواد و روش‌ها: این عملیات گرانی‌سنجی و مغناطیس‌سنجی از قدیمی‌ترین روش‌های ژئوفیزیکی است که برای فعالیت‌های اکتشافی ‌درزَمینه‌های گوناگون و به‌ویژه اکتشاف ذخایر آهن به کار می‌رود. محدودۀ مورد مطالعه در شمال‌شرق استان فارس و نیمۀ شمالی شهرستان نی‌ریز واقع شده است. در این پژوهش ابتدا، با استفاده از دادۀ یک برگ از سنجنده، از نوع Level-1A و متعلق به تاریخ 22/09/2007 و به‌کارگیری روش‌های دورسنجی، شامل پردازش و تحلیل طیفی ترکیب‌های رنگی متفاوت و نسبت‌گیری باندی و تحلیل مؤلفه‌های اصلی باندها و نقشه‌برداری زاویۀ طیفی کانی‌ها با استفاده از نرم‌افزار ENVI روی داده‌های استر (ASTER)، پهنه‌های دگرسانی و مناطق کانی‌سازی‌شدۀ مرتبط با کانی‌زایی ‌آهن‌دار در منطقه مشخص شد. در مرحلۀ بعد، داده‌های ژئوفیزیکی گرانی‌سنجی زمینی در این منطقه به کار رفت و این داده‌ها، با استفاده از نرم‌افزار Oasis Montaj، پردازش و تحلیل شد. درنَهایت، با استفادۀ هم‌زمان از هر دو سری داده‌های اکتشافی مهم، مناطق مهم کانی‌زایی ‌آهن‌دار در محدودۀ مورد مطالعه شناسایی و پی‌جویی شد. بحث و نتیجه‌گیری: در این پژوهش، با توجه به نتایج مطالعات سنجش ‌از دور و مطالعات گرانی‌سنجی زمینی، چهار نوع آنومالی شناسایی و پی‌جویی شده است که در هر دو روش، نتایج منطبق بر یکدیگر است. درواقع، آنومالی‌های A، B، C و D در روش سنجش ‌از دور با آنومالی‌های A’، B’، C’، D’ و E’ در روش گرانی‌سنجی زمینی هم‌پوشانی داشته و همچنین تمامی نتایج، با داده‌های مغناطیس‌سنجی به‌منظور اعتبار‌سنجی، مطابقت داشته است. با توجه به مجاورت تودۀ نفوذی آذرین با سنگ‌های آهکی، به‌صورت کلی به نظر می‌رسد آنومالی‌های A’، B’ و C’ می‌تواند ناشی از کانی‌زایی آهن از نوع اسکارن در این ناحیه باشد. وجود کانی‌زایی گارنت در این زون احتمال صحت این ادعا را افزایش می‌دهد. این آنومالی‌ها در اعماق و زیر واحدهای آهکی واقع شده است. با توجه به نقشۀ گرانی‌سنجی، کانی‌زایی ‌آهن‌دار در راستای شمال‌غرب‌ـ جنوب‌شرق اتفاق افتاده و آنومالی‌های A’، B’ و C’ ناشی از دو دایک مجاور هم در منطقه است. آنومالی D’ و E’ در جنوب محدوده و جنوب آنومالی‌ A’ و C’ واقع شده و بر سنگ‌های شیست سبز و آمفیبولیت‌ها و گارنت شیست‌ها منطبق است. مهم‌ترین آنومالی A’ و C’ است که با توجه به طول و ضخامت توده، وضعیت کانی‌زایی مناسبی دارد. آنومالی مجاور آن نیز B’ است که احتمالاً با آنومالی‌های A’ و B’ منشأ یکسانی دارد و به نظر می‌رسد این کانی‌زایی در مرز سنگ‌های آهکی با تودۀ نفوذی رخ داده باشد.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104821_75ca90aa653be1b315d6b7212d6150fa.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Integrated Assessment and Spatial Mapping of Environmental Hazards Affecting the Ecological Status of the Estuaries at the Watershed Scale (Case Study of Tajan River) ارزیابی یکپارچه و ترسیم مکانی مخاطرات محیط‌زیستی مؤثر در وضعیت اکولوژیکی مصب‌ها در مقیاس حوضۀ آبریز(مطالعۀ موردی: رودخانۀ تجن) 149 170 104759 10.48308/gisj.2024.236325.1226 FA مهدی بدری دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط‌زیست دانشگاه ‌بیرجند، بیرجند، ایران محمدرضا رضایی دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط‌زیست دانشگاه ‌بیرجند، بیرجند، ایران حسین مصطفوی پژوهشکدۀ علوم ‌محیطی، دانشگاه‌ شهید بهشتی، تهران، ایران محمد حسین صیادی دانشکدۀ منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه شهید ‌باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2024 07 19 Introduction: Estuaries provide important habitats and maintain the health of marine ecosystems. They provide unique ecological services. On the other hand, estuaries can be considered as one of the most threatened ecosystems that are threatened by environmental hazards caused by human activities, climate change, and invasive and non-native species. They are under pressure. In most of the researches conducted in the country on the subject of evaluating the ecological situation, they either focus only on the types of pollution, or the pressures have been investigated in a scattered manner and in inappropriate scales. The main goal of this research is to evaluate various human pressures on Tajan River estuary in different scales and dimensions. Based on this, while investigating the status of water quality parameters, all kinds of human pressures in the aquatic ecosystems of Tajan River and its estuary have also been taken into consideration. Material and Methods: In this study, after reviewing the information related to other studies conducted so far, field visits with the aim of identifying environmental hazards, spatial mapping and analyzes related to the type of hazards, in the environment of geographic information system (GIS) and processing. Necessary things have been done. Also, various physical and chemical samplings including measurement of parameters of temperature, total hardness, phosphate, nitrate, biologically oxygen demand, chemically oxygen demand, acidity, fecal coliform and turbidity, in order to use the water quality index. Iranian surface surveys (IRWQIsc) were carried out. Then, different environmental hazards were placed on top of each other in the geographic information system (GIS) environment for integrated evaluation. The results obtained in this study were compared with other studies conducted in the studied area and fundamental analyzes were presented for its management. Results and Discussion: The results of this research showed that the estuary of the Tajan River has been affected by various human interventions such as agricultural use, urban use, livestock grazing, creating obstacles and footings of bridges, creating non-principal water management uses such as dam construction, creating morphological changes from Including canalization, unprincipled activities such as sand harvesting, sand washing, existence of fish breeding farms, industrial pollutants and lack of waste management are threatened. These threats were shown in different layers by Geographical Information System (GIS) in different scales, and finally their cumulative effects were drawn by combining the layers. The results of overlaying the pressure layers also showed that the diversity and intensity of the pressure increases from the upstream to the downstream (especially in the middle to the downstream parts) of the river or estuary. On the other hand, the results of the use of the index (IRWQIsc) in this research confirmed the poor quality of Tajan river water. And based on this, using the Water Framework Directive (WFD), it was determined the need to carry out restoration activities for the middle to downstream parts of this water body. Conclusion: Most of the main Tajan river leading to the estuary are affected by high pressure and various human interventions. The results obtained from the measurement of physical and chemical parameters in this research also showed that the quality and health of water in the middle to downstream parts of the river and Tajan estuary is unfavorable. Therefore, there is an urgent need to carry out strategic and management measures in order to reduce the aforementioned pressures for the revival of estuarine ecosystems. Based on this; in order to achieve the integrated management and revival of this water body, it is necessary to focus on different aspects of risks and at different scales, and this study model can be used for other river water bodies and Mosabi is also used in the country. In the end, it should be mentioned that the irregular establishment of cities and their development on the edge of estuaries, without conducting EIA studies, has caused these valuable ecosystems to come under severe pressure in many parts of the world, and this pressure In most of the estuary ecosystems, they show themselves in the form of industrial and urban pollution, habitat destruction, reduction of biodiversity, evenness and fragmentation of the habitat, loss of aesthetic values and ultimately the loss of ecological services. This study can be used as significant basic information to prevent the managers of the country's environmental sector from facing bigger environmental challenges. سابقه و هدف: مصب‌ها فراهم‌کنندۀ زیستگاه‌های شاخص و نگهدارندۀ سلامت بوم‌سازگان‌های دریایی‌اند و خدمات اکولوژیک منحصربه‌فردی را ارائه می‌کنند. ازسوی دیگر، می‌توان مصب‌ها را در شمار یکی از درمعرض‌تهدیدترین بوم‌سازگان‌هایی برشمرد که ازطرف مخاطرات محیط‌زیستی ناشی از فعالیت‌های انسانی، تغییر اقلیم و همچنین گونه‌های مهاجم و غیربومی در فشار قرار گرفته‌اند. در اغلب پژوهش‌های انجام‌شده در کشور با موضوع ارزیابی وضعیت اکولوژیک، یا صرفاً بر انواع آلودگی‌ها تمرکز شده و یا فشارها به‌صورت پراکنده و در مقیاس‌های نامناسبی بررسی شده‌اند. هدف اصلی این پژوهش ارزیابی فشارهای گوناگون انسانی بر مصب رودخانۀ تجن، در مقیاس و ابعاد مختلف، به‌صورت یکپارچه است. بر این اساس، ضمن بررسی وضعیت پارامترهای‌کیفی ‌آب، انواع فشارهای انسانی در بوم‌سازگان آبی رودخانۀ تجن و مصب آن نیز مورد توجه قرار گرفته است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، پس‌از بررسی اطلاعات دربارۀ دیگر مطالعاتی که تا کنون در این زمینه انجام‌ شده است، بازدیدهای میدانی با هدف شناسایی مخاطرات محیط‌زیستی، ترسیم مکانی و آنالیزهای مرتبط با نوع مخاطرات، در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و همچنین پردازش‌های لازم انجام شد. به‌علاوه، نمونه‌برداری‌های گوناگون فیزیکی‌ و شیمیایی، شامل سنجش پارامترهای دما، سختی کل، فسفات، نیترات، اکسیژن مورد نیاز بیولوژیک، اکسیژن مورد نیاز شیمیایی، اسیدیته، کلیفرم مدفوعی و کدورت، برای استفاده از شاخص کیفیت آب‌های سطحی ایران (IRWQIsc) انجام شد. سپس مخاطرات گوناگون محیط‌زیستی، به‌منظور ارزیابی یکپارچه، در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) روی یکدیگر قرار گرفتند. نتایج این پژوهش با سایر پژوهش‌های انجام‌شده در منطقۀ مورد مطالعه مقایسه، و سپس تحلیل‌های بنیادین به‌منظور مدیریت آن بیان شد. نتایج و بحث: نتایج این پژوهش نشان‌داد که مصب رودخانۀ تجن با مداخلات‌ گوناگون انسانی تهدید می‌شود؛ برخی از این مداخلات عبارت است از کاربری ‌کشاورزی، کاربری ‌شهری، چرای دام، ایجاد موانع و پای پل‌ها، ایجاد کاربری‌های غیراصولی مدیریت آب، ازجمله سدسازی، ایجاد تغییرات مورفولوژیک، همچون کانال‌سازی، فعالیت‌های غیراصولی مانند برداشت شن و ماسه، شن‌شویی‌ها، وجود کارگاه‌های پرورش ‌ماهی، آلاینده‌های‌ صنعتی و مدیریت نکردن پسماند. این تهدیدها، ازطریق سیستم اطلاعات جغرافیایی، به‌صورت لایه‌های متفاوت در مقیاس‌های گوناگون نشان داده ‌شد و درنَهایت، تأثیرات ‌تجمعی آنها با روی‌هم‌گذاری لایه‌ها ترسیم شد. نتایج روی‌هم‌گذاری لایه‌های فشار همچنین نشان ‌داد که تنوع و شدت ‌فشار از بخش‌های بالادست به‌سمت پایین‌دست رودخانه یا مصب‌ (به‌ویژه در بخش‌های میانی به‌سمت پایین‌دست) افزایش‌ می‌یابد. ازسوی‌ دیگر، نتایج استفاده از شاخص IRWQIsc، در این پژوهش، وضعیت کیفی نامناسب و بد آب ‌رودخانۀ ‌تجن را تأیید کرد؛ بر این اساس، با استفاده ‌از دستورالعمل چارچوب‌ آب (WFD)، لزوم انجام دادن فعالیت‌هایی درزَمینۀ احیا برای بخش‌های میان‌دست تا پایین‌دست این پیکرۀ ‌آبی تعیین شد. نتیجه‌گیری: قسمت اعظم رودخانۀ ‌اصلی تجن، منتهی به مصب، تحت ‌تأثیر فشار زیاد و مداخلات‌ انسانی متنوعی قرار می‌گیرد. نتایج به‌دست‌آمده از سنجش‌ پارامترهای فیزیکی‌ و شیمیایی در این پژوهش همچنین نشان ‌داد ‌کیفیت و سلامت ‌آب، در بخش‌های میان‌دست تا پایین‌دست رودخانه و مصب ‌تجن، نامطلوب است. بنابراین، برای احیای بوم‌سازگان مصبی، نیاز مبرم به اقدامات راهبردی و ‌مدیریتی است تا فشارهای یادشده کاهش یابد. بر این اساس، برای موفقیت در مدیریت و احیای ‌یکپارچۀ این پیکرۀ آبی، باید بر جنبه‌های گوناگون مخاطرات و در مقیاس‌های متفاوت، تمرکز داشت و این الگوی مطالعه می‌تواند درمورد سایر پیکره‌های آبی رودخانه‌ای و مصبی کشور نیز به‌ کار رود. درپایان، باید اشاره کرد که استقرار بی‌ضابطۀ شهرها و توسعۀ ‌آنها در حاشیۀ مصب‌ها، بدون انجام دادن مطالعات EIA، باعث شده است در بسیاری از نقاط دنیا این بوم‌سازگان‌های ارزشمند در ‌فشار شدیدی قرار بگیرند؛ این فشار در اغلب بوم‌سازگان‌های مصبی، به‌صورت آلودگی‌های صنعتی و شهری، تخریب ‌زیستگاه، کاهش میزان تنوع ‌زیستی، یکنواخت شدن و تکه‌تکه شدن زیستگاه، از دست رفتن ارزش‌های زیبایی‌شناختی و درنَهایت، ازبین رفتن خدمات اکولوژیک جلوه می‌یابد. مدیران بخش محیط‌زیست کشور می‌توانند این پژوهش را به‌منزلۀ اطلاعات پایه‌ای شایان توجهی، به‌منظور جلوگیری از روبه‌رو شدن با چالش‌های محیط‌زیستی بزرگ‌تر، به کار ببرند.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_104759_cad0864c70779694f7de37e8b8b27d09.pdf

انجمن سنجش از دور ایران / دانشگاه شهید بهشتی نشریه سنجش از دور و GIS ایران 2008-5966 17 2 2025 07 23 Determination of Optimum Geo-Morphometric Parameters to Digital Soil Map (Case Study: Tehran Province, Iran) شناسایی پارامترهای ژئومورفومتری مناسب برای تهیۀ نقشۀ رقومی خاک (مطالعۀ موردی: استان تهران) 171 190 105640 10.48308/gisj.2025.230044.1138 FA مهدی صادقی پور مروی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران، ورامین، ایران Journal Article 2023 01 02 Introduction: Todays, geo-morphometric parameters named as environmental co-variates are used to digital soil maps, so that using these data, the results of soil tests are generalized to similar areas. For this object, finding the suitable environmental variables is of special importance. Since understanding changes in land surface processes requires comprehensive identification of the environmental variables present in it (Bishop et al., 2012), and these changes are mainly due to changes in morphology, structure, composition, passage of time, and human activities (Bishop et al., 2003), and considering the importance of selecting appropriate environmental variables to increase the accuracy in preparing a digital map using a geographic information system, this research seeks to identify and introduce these appropriate environmental variables based on data analysis and reliable statistical tests, so that digital maps with the desired accuracy can be prepared in the geographical area of Tehran province. Materials and Methods: In addition, other researchers' use of the results of this study and the environmental variables introduced in it will result in the use of the same initial variables in the preparation of different digital maps, and as a result, there will be a better possibility of comparison between different digital maps. The importance of this study is that the study of these factors is important and significant, and research results in this field have not been published before in Tehran province, so they can be used by other researchers to prepare digital maps in future studies. The objective of this study was to determine the appropriate environmental data that can be used to a digital soil map of Tehran province. Data were processed and 49 environmental data were statistically analyzed included Digital Elevation Model, Analytical Hillshading, Landforms, Texture, Flow Accumulation, Protection Index, Clusters, Cross-Sectional Curvature, Longitudinal Curvature, LS Factor, Vertical Distance to Channel Network, Topographic Wetness Index, Channel Network Base Level, Valley Depth, Catchment Slope, Slope, Relative Slope Position, Drainage Basins, Closed Depression, Slope Aspect, Convergence Index, Channel Length, Multi-resolution Valley Bottom Flatness Index, Multi-resolution index of ridge top flatness, Modified Catchment Area, Output, Variance, Sunset, Sunrise, Day Length, Bands Sensor, Salinity Index, Gypsum Index, Brightness Index, Carbonate Index, Clay Index, Normalized Difference Vegetation Index. These environmental covariates were statistically analyzed and the values with the highest R2, CV and the lowest RMSE were evaluated as favorable environmental data. Based on these results, bands 2, 3, 4 and 8 were introduced as the best bands of Landsat 8 satellite images to evaluate environmental covariates. The selection of environmental data is of special importance in the preparation of digital maps by co-kriging method, on this basis, in this study, the identification of suitable environmental data for the preparation of digital soil maps in Tehran province was targeted. Results and Discussion: Based on the results of the present study, out of 49 environmental data reviewed, based on statistical analysis, 14 favorable environmental data were selected. Thus, it is concluded that in preparing a digital soil map, to ensure the accuracy of generalization of laboratory measurement results of soil samples to similar areas, DEM, Slope, CNBL, VDCN, Landforms, Texture, Valley Depth can be used, Convergence Index, MRVBF, MRRTF, TWI, Drainage Basins, Channel and Brightness Index were used as desirable auxiliary data in soil studies in the geographical area of Tehran province. This study showed consistency with previous studies in this field regarding correlation coefficients (Zeinali et al., 2016) and (Darstani Farahani et al., 2016). Conclusion: In another study, bands 1 to 5 and 7 of the TM sensor were found to be suitable for preparing soil salinity maps, which was consistent with the results of this study (Zeinali et al., 2016).The results of these study use to future soil research. These environmental covariates were statistically analyzed and the values with the highest R2, CV and the lowest RMSE were evaluated as favorable environmental data. Based on these results, bands 2, 3, 4 and 8 were introduced as the best bands of Landsat 8 satellite images to evaluate environmental covariates. The selection of environmental data is of special importance in the preparation of digital maps by co-kriging method, on this basis, in this study, the identification of suitable environmental data for the preparation of digital soil maps in Tehran province was targeted. Based on the results of the present study, out of 49 environmental data reviewed, based on statistical analysis, 14 favorable environmental data were selected. Thus, it is concluded that in preparing a digital soil map, to ensure the accuracy of generalization of laboratory measurement results of soil samples to similar areas, DEM, Slope, CNBL, VDCN, Landforms, Texture, Valley Depth can be used. , Convergence Index, MRVBF, MRRTF, TWI, Drainage Basins, Channel and Brightness Index were used as desirable auxiliary data in soil studies in the geographical area of Tehran province. This study showed consistency with previous studies in this field regarding correlation coefficients (Zeinali et al. 2016) and (Darstani Farahani et al. 2016). In another study, bands 1 to 5 and 7 of the TM sensor were found to be suitable for preparing soil salinity maps, which was consistent with the results of this study (Zeinali et al. 2016).The results of these study use to future soil research. سابقه و اهداف: امروزه، برای تهیۀ نقشه‌های رقومی خاک، از پارامترهای ژئومورفومتری موسوم به متغیرهای محیطی استفاده می‌شود و با استفاده از این داده‌ها، نتایج آزمون خاک به مناطق مشابه تعمیم می‌یابد. بدین‌منظور، یافتن متغیرهای محیطی مطلوب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ازآنجاکه درک تغییرات در فرایندهای سطح زمین مستلزم شناسایی همه‌جانبۀ متغیرهای محیطی آن است (Bishop et al., 2012)، این تغییرات اغلب از تغییر در مورفولوژی، ساختار، ترکیب، گذشت زمان و فعالیت‌های انسان ناشی می‌شود (Bishop et al., 2003) و با توجه به اهمیت انتخاب متغیرهای محیطی مناسب برای افزایش دقت در تهیۀ نقشه‌ای رقومی با استفاده از سامانۀ اطلاعات جغرافیایی، این پژوهش به‌دنبال شناسایی و معرفی این متغیرهای محیطی مناسب براساس تحلیل داده‌ها و ‌برمبنای آزمون‌های آماری متغیر است تا، بر این اساس، نقشه‌های رقومی با دقت مطلوب، در محدودۀ جغرافیایی استان تهران تهیه شود. علاوه‌براین استفادۀ محققان دیگر از نتایج این پژوهش و متغیرهای محیطی معرفی‌شده در آن موجب به‌کارگیری متغیرهای اولیۀ یکسان در تهیۀ نقشه‌های رقومی متفاوت می‌شود و درنتیجه، امکان مقایسۀ بهتری میان نقشه‌های رقومی متفاوت وجود خواهد داشت. اهمیت این پژوهش در مهم بودنِ بررسی این عوامل است و نتایج پژوهشی در این زمینه قبلاً در استان تهران انتشار نیافته است؛ ازاین‌رو برای تهیۀ نقشۀ رقومی در مطالعات آتی می‌توان از آنها بهره برد. مواد و روش‌ها: هدف این پژوهش تعیین متغیرهای محیطی مناسبی است که بتوان از آنها برای مدل‌سازی برای تهیۀ نقشۀ رقومی خاک در استان تهران استفاده کرد. در پژوهش حاضر، باندهای تصاویر ماهواره‌ای سنجندۀ OLI_TIRS و نقشۀ رقومی ارتفاع استان تهران با استفاده از نرم‌افزارهای جی. آی. اس. مورد پردازش اولیه قرار گرفت. 49 دادۀ محیطی، شامل مدل رقومی ارتفاع یا DEM، شاخص آنالیز تپه، شاخص شکل زمین، شاخص بافت خاک، شاخص تجمع جریان، شاخص حفاظت، Clusters، مقطع عمودی انحنا، شاخص انحنای طولی، شاخص فاکتور LS، شاخص فاصلۀ عمودی تا شبکۀ کانال، شاخص خیسی توپوگرافیک، شاخص سطح پایۀ شبکۀ کانال، شاخص عمق دره، شاخص شیب حوضۀ آبخیز، شاخص شیب، شاخص وضعیت شیب نسبی، شاخص حوضه‌های زهکش، Closed Depression، شاخص جهت شیب، شاخص همگرایی، شاخص طول کانال، Multi-resolution Valley Bottom Flatness Index، Multi-resolution index of ridge top flatness، Modified Catchment Area، Output، شاخص واریانس، شاخص زمان طلوع و غروب خورشید، شاخص طول روز، شاخص حسگر باندها، شاخص شوری خاک، شاخص گچ خاک، شاخص درخشندگی، شاخص کربنات خاک، شاخص رس خاک و شاخص نرمال‌شدۀ پوشش گیاهی، تحلیل آماری شدند و مقادیر دارای بیشترین R2، CV و کمترین RMSE به‌منزلۀ عوارض زمین مطلوب ارزیابی شد. نتایج و بحث: براساس نتایج این پژوهش، باندهای 2، 3، 4 و 8 بهترین باندهای تصاویر ماهواره‌ای لندست‌ـ 8، برای ارزیابی متغیرهای محیطی بودند. همچنین نقشۀ رقومی ارتفاع، شیب، فاصلۀ عمودی تا شبکۀ کانال، سطح پایۀ شبکۀ کانال، لندفرم، بافت، طول دره، شاخص انحنا، شاخص تسطیح کف دره، شاخص تسطیح بالای پشته، شاخص خیسی توپوگرافیک، حوضه‌های زهکش، طول کانال و شاخص درخشندگی با عنوان چهارده دادۀ محیطی مناسب برای استفاده در مدل‌سازی به‌منظور تهیۀ نقشۀ رقومی خاک معرفی شدند. این پژوهش، درزَمینۀ ضرایب همبستگی، با پژوهش‌های قبلی در این باره هم‌خوانی دارد. نتیجه‌گیری: در تحقیقی دیگر، باندهای 1 تا 5 و 7 سنجندۀ TM برای تهیۀ نقشۀ شوری خاک مناسب تشخیص داده شدند که با نتایج این پژوهش هم‌خوانی دارد (Zeinali et al., 2016). نتایج این پژوهش برای تحقیقات آتی درزَمینۀ خاک کاربرد دارد. هدف این پژوهش، تعیین متغییرهای محیطی مناسبی است که از آنها بتوان در مدلسازی برای تهیه نقشه رقومی خاک در استان تهران استفاده نمود. در پژوهش حاضر، باندهای تصاویر ماهواره ای سنجنده OLI_TIRS و نقشه رقومی ارتفاع استان تهران با استفاده از از نرم افزارهای جی آی اس مورد پردازش اولیه قرار گرفت. 49 داده محیطی شامل مدل رقومی ارتفاع (Digital Elevation Model)، Analytical Hillshading، شاخص اندفرم (Landforms)، شاخص بافت خاک (Texture)، شاخص تجمع جریان (Flow Accumulation)، اشخص حفاظت (Protection Index)، Clusters، Cross-Sectional Curvature، Longitudinal Curvature، LS Factor، شاخص فاصله عمودی تا شبکه کانال (Vertical Distance to Channel Network)، شاخص خیسی توپوگرافیک (Topographic Wetness Index)، شاخص سطح پایه شبکه کانال (Channel Network Base Level)، شاخص عمق دره (Valley Depth)، Catchment Slope، شاخص شیب (Slope)، شاخص وضعیت شیب نسبی (Relative Slope Position)، شاخص حوزه زهکش (Drainage Basins)، Closed Depression، شاخص جهت شیب (Slope Aspect)، Convergence Index، شاخص طول کانال (Channel Length)، Multi-resolution Valley Bottom Flatness Index، Multi-resolution index of ridge top flatness، Modified Catchment Area، Output، Variance، Sunset، Sunrise، Day Length، Bands Sensor، شاخص شوری خاک (Salinity Index)، شاخص گچ خاک (Gypsum) Index، شاخص درخشندگی (Brightness Index)، شاخص کربنات خاک (Carbonate Index)، شاخص رس خاک (Clay Index) و شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (Normalized Difference Vegetation Index) بودند تجزیه و تحلیل آماری شدند و مقادیر دارای بیشترین R2، CV و کمترین RMSE به عنوان عوارض زمین مطلوب ارزیابی شدند. بر اساس نتایج این پژوهش، باندهای 2، 3، 4 و 8 به عنوان بهترین باندهای تصاویر ماهواره ای لندست 8 برای ارزیابی متغییرهای محیطی بودند. همچنین نقشه رقومی ارتفاع، شیب، فاصله عمودی تا شبکه کانال، سطح پایه شبکه کانال، لندفرم، بافت، طول دره، شاخص انحنا، شاخص تسطیح کف دره، شاخص تسطیح بالای پشته، شاخص خیسی توپوگرافیک، حوزه های زهکش، طول کانال و شاخص درخشندگی به عنوان 14 داده محیطی مناسب برای استفاده در مدلسازی برای تهیه نقشه رقومی خاک معرفی شدند. این پژوهش در خصوص ضرایب همبستگی با پژوهش های قبلی در این زمینه (زینالی و همکاران. 1395) و (دارستانی فراهانی و همکاران. 1395) همخوانی نشان داد. در تحقیقی دیگر باندهای 1 تا 5 و 7 سنجنده TM برای تهیه نقشه شوری خاک مناسب تشخیص داده شدند که با نتایج این پژوهش همخوانی نشان داد (زینالی و همکاران. 1395). نتایج این پژوهش، برای تحقیقات آتی در زمینه خاک کاربرد دارد.

https://gisj.sbu.ac.ir/article_105640_d4f2b12ef49be74106847af874894a1b.pdf