نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان‌، سنندج، ایران.

2 دانشیار، گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، ایران

3 استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان‌، سنندج، ایران.

4 کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی‌، گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

چکیده

در سال‌های اخیر با تغییر کاربری و توسعه اراضی کشاورزی در حوضه های کشور میزان فرسایش و تولید رسوب افزایش یافته است. با توجه به اینکه در اکثر زیر حوضه‌ها، آمار ایستگاه­های رسوب­سنجی به صورت دراز مدت ثبت نشده است، برآورد میزان رسوب و فرسایش با مشکلاتی مواجه است. هدف از این پژوهش تعیین عوامل مؤثر در فرسایش و رسوب و تعیین مقادیر کمی فرسایش در حوزه آبخیز خورخوره در استان کردستان است. به این منظور ابتدا با استفاده از نقشه­های توپوگرافی، زمین­شناسی و عکس­های هوایی در محیط GIS، نقشه نوع و اشکال فرسایش تهیه و با انجام بررسی‌های صحرایی، تدقیق و ارزیابی شدند. بر اساس مدل MPSIAC،  عوامل نه­گانه مؤثر در فرسایش برای تمام زیر حوضه‌ها به تفکیک بررسی و امتیازات هر عامل مشخص شد. با جمع امتیازات عوامل، درجه رسوب‌دهی برای هر زیرحوضه تعیین و سپس مقدار رسوب و فرسایش ویژه و فرسایش کل در هر زیرحوضه محاسبه شد. نتایج نشان داد عوامل توپوگرافی و وضعیت فعلی فرسایش بیشترین نقش و عامل آب و هوا کمترین نقش را در میزان رسوب‌دهی حوضه دارند.  نتایج نشان داد که  92 درصد کل حوضه دارای درجه رسوب‌دهی زیاد در کلاس فرسایش درجه چهار می­باشند. مقدار نسبت رسوب تحویلی حوضه (SDR) بین 32 تا 50 درصد متغیر است. کمترین و بیشترین مقدار فرسایش ویژه در زیرحوضه­های مختلف به ترتیب معادل 10 و 35 تن بر هکتار در سال به دست آمد. همچنین مقدار رسوب ویژه و فرسایش ویژه کل حوضه به ترتیب 4/6 و 4/17 تن بر هکتار در سال حاصل شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Determining the erosion and sedimentation using MPSIAC model and GIS system in Khorkhoreh watershed, Kurdistan, Iran

نویسندگان [English]

  • Ata Amini 1
  • mehdi Karami Moghadam 2
  • Mohammad Hossein Sedri 3
  • Somayyeh Kazemi 4

1 Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj 66169-49688 Iran.

2 Department of Agriculture, Payame Noor University (PNU), Iran.

3 Soil and Water Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran.

4 Msc. Agricultural Economic, Kurdistan University, Sanandaj, Iran.

چکیده [English]

In recent years, with the change of use and development of agricultural lands in the country's basins, the rate of erosion and sediment production has increased. Given that in most sub-basins, the long term data of sedimentation stations have not been recorded, it is difficult to estimate the amount of sedimentation and erosion. The objectives of this study was to determine the factors influencing erosion and sedimentation and to determine the quantitative values of erosion in the Khorkhoreh watershed, Kurdistan, Iran. For this purpose, first, using topographic maps, geology and aerial photographs in GIS environment, type and shape maps of erosion were prepared and evaluated by field survey. Based on the MPSIAC model, the nine factors influencing erosion for all sub-basins were identified separately and the scores of each factor were determined. By summing the factors, the degree of sedimentation for each sub-basin was determined and the amount of sedimentation and special erosion and total erosion in each sub-basin were calculated. The results showed that the topographic factors and the current state of erosion have the most role and the weather factor has the least role in the sedimentation rate of the basin.Moreover, 92% of the total basin has a high degree of sedimentation in the fourth order erosion class. The amount of Sediment Delivery Ratio of the basin (SDR) varies between 32 and 50 percent. The lowest and highest specific erosion rates in different sub-basins were 10 and 35 ton/ha.yr, respectively. Also, the amount of special sediment and special erosion of the whole basin was 6.4 and 17.4 ton/ha.yr, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • MPSIAC Method
  • -GIS
  • - Sediment
  • -Erosion- Basin Management